Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą politykę.

[ Zamknij ]

Misja i cele digitalizacji dziedzictwa narodowego oraz zadania w sferze gromadzenia, przechowywania i udostępniania zasobów cyfrowych w Polsce w latach 2009-2020

4.3.3. Zapewnienie dostępu do zasobu cyfrowego
4.3.3.4. Udostępnianie w sieci internet zasobów z domeny publicznej (wolnych od zastrzeżeń prawa autorskiego)

Udostępnianie zbiorów cyfrowych w Internecie jest regulowane Ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r. (Dz. U. 2000 r. Nr 80 poz. 904), która stanowi, że publicznie rozpowszechniane bez Żadnych ograniczeń mogą być utwory, do których wygasły autorskie prawa majątkowe. Ustalenie, czy mamy do czynienia z takim utworem jest jednak w wielu przypadkach utrudnione lub wręcz niemożliwe. Zgodnie z art. 36 ust. 1 ustawy termin 70 lat, po których utwór przechodzi do domeny publicznej liczy się bowiem różnie dla różnych przypadków. Przykładowo, termin ten liczy się w zasadzie od śmierci twórcy, jednak w odniesieniu do utworu, do którego autorskie prawa majątkowe przysługują z mocy ustawy innej osobie niż twórca, liczy się on od daty rozpowszechnienia utworu. Biblioteka cyfrowa musi zatem ustalić, czy zgodnie z przepisami prawa autorskimi obowiązującymi w chwili powstania utworu prawa do niego przysługiwały twórcy, czy przeszły na inną osobę. W tym drugim przypadku musi ona też ustalić, kiedy doszło do rozpowszechnienia utworu, co nie zawsze pokrywa się z datą jego upublicznienia. Są to zwykle okoliczności niejasne, nieudokumentowane, a w najlepszym wypadku zależne od interpretacji prawa. Sprawa komplikuje się dodatkowo, gdy w jednym dziele łączą się prawa wielu osób, bowiem w przypadku utworów digitalizowanych ograniczenie to dotyczy zarówno autorów, jak i tłumaczy oraz ilustratorów dzieła.

Art. 28 Ustawy o prawie autorskim dopuszcza tzw. dozwolony użytek nieodpłatnego udostępniania przez biblioteki, archiwa i szkoły egzemplarzy utworów pozostających pod ochroną prawa autorskiego, ale tylko na terenie tych jednostek. Rozpowszechnianie przez bibliotekę, archiwum lub szkołę reprodukcji cyfrowej w Internecie nie jest już użytkiem dozwolonym w rozumieniu ustawy. Ogranicza to w znacznym stopniu możliwości udostępniania zbiorów cyfrowych w odniesieniu do prezentacji książek i innego typu dokumentów bibliotecznych opublikowanych w XX i XXI wieku, które są najbardziej poszukiwane przez czytelników. Jest także ważną przyczyną rozproszenia inicjatyw digitalizacyjnych, o których mowa w opisie zadania 3.1.

Podkreślić należy, że ochrona prawno-autorska nie ogranicza możliwości instytucji kultury w zakresie digitalizacji obiektu i przechowywania jego reprodukcji cyfrowej.

Reprodukcje cyfrowe dokumentów chronionych prawem autorskim są zatem udostępniane wyłącznie na stanowiskach komputerowych na terenie instytucji kultury, co powoduje, że nie jest realizowana podstawowa idea digitalizacji, którą jest nieograniczony czasem i miejscem dostęp do zasobów elektronicznych za pomocą sieci Internet. W celu zapoznania się z interesującą pozycją (lub sprawdzenia, czy jest ona interesująca) użytkownik zmuszony jest do wizyty w instytucji oddalonej często o kilkaset kilometrów, mimo że zdalne udostępnienie mu istniejącego odwzorowania cyfrowego nie jest problemem technicznym.

Problemy z wykorzystaniem nowego pola eksploatacyjnego, jakim jest Internet w nieco mniejszym stopniu dotyczą zbiorów archiwów24 i muzeów, ale także mają znaczenie.

Świadomość obowiązywania prawa autorskiego w odniesieniu do zasobów cyfrowych jest stosunkowo niska w polskim społeczeństwie. Należy prowadzić systematyczną kampanię informacyjną, zarówno wśród pracowników instytucji kultury, jak i ich użytkowników.

Z wyżej wymienionych powodów masowa digitalizacja polskich zasobów archiwalnych, bibliotecznych, muzealnych i audiowizualnych powinna obejmować w pierwszej kolejności publikacje z domeny publicznej, tzn. nie chronione prawem autorskim, które powinny być udostępniane w Internecie. Z uwagi na problemy z ustaleniem, czy konkretne utwory istotnie znajdują się już w domenie publicznej, należy wprowadzić wyraźne regulacje prawne w tym zakresie. Warto rozważyć ustawowe zobowiązanie wszystkich, którzy roszczą sobie jakieś prawa do digitalizowanych utworów, aby zgłaszali swoje roszczenia w określonym terminie wraz ze stosownymi dowodami pod rygorem przedawnienia tych roszczeń.

Publikacja cyfrowa w Internecie utworów, które nadal objęte są prawną ochroną, ponieważ nie jest objęta wyjątkiem opisanym w art. 28 prawa autorskiego, wymaga uzyskania zgody podmiotu uprawnionego. Ustalenie tego podmiotu jest również problematyczne w wielu przypadkach. Zatem ważnym elementem realizacji programu udostępniania reprodukcji cyfrowych powinna być regulacja ułatwiająca instytucjom kultury publikację w Internecie obiektów o nieustalonym autorstwie (tzw. dzieł osieroconych) oraz publikacji typu out-of-print (niedostępnych w handlu księgarskim). Jest to zgodne z wytycznymi opracowanymi przez High Level Expert Group on Digital Libraries25 .
..............................................................................................
poprzednia strona

24 Powodem w praktyce wykluczającym możliwość udostępniania XX-wiecznych zbiorów archiwów jest z kolei ochrona danych osobowych i dóbr osobistych wynikających z art. 23 Kodeksu Cywilnego.
25 Report on Digital Preservation, Orphan Works, and Out-of-Print Works. Selected Implementation Issues (adopted by the High Level Expert Group at its third meeting on 18.4.2007). [Dostęp 1 marca 2009]. Dostępny w World Wide Web:
http://www.cenl.org/docs/Report_Digital_Preservation_Orphan_Works_Out-of¬Print_Works_Selected_Implementation_Issues_June07.pdf
« Lipiec 2017 »
PnWtŚrCzPtSbNd
1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31
Partner technologiczny
Orange
Partnerzy
Województwo Małopolskie Urząd Miasta Krakowa
Współorganizatorzy
Uniwersytet Krakowskie
Organizator
NCK
Pod patronatem
Ministerstwo
Partnerzy medialni
Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo