Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą politykę.

[ Zamknij ]

Aneks - Modele instytucji oraz systemów finansowania tańca współczesnego w Europie na wybranych przykładach


5. Niemcy - model ogólnokrajowego networku


W Niemczech w 2005 r. wprowadzono program na zasadzie narodowego networku pod ogólną nazwą Tanzplan Deutschland, czyli Niemiecki plan dla tańca. Poza tym taniec, podobnie jak inne dziedziny sztuki, od wielu lat otrzymuje pomoc finansową od urzędów miejskich, krajowych (landy) i z kasy państwowej. Największe kwoty tradycyjnie przeznacza się na działalność państwowych teatrów baletowych. Niezależna scena tańca jest raczej marginalna, dlatego trafiają tu niewielkie dotacje, w założeniu przeznaczone dla mniejszych grup tańca i indywidualnych choreografów. W ramach Tanzplan taniec współczesny otrzymał dodatkowe wsparcie w wysokości 12,8 mln euro. Z tej kwoty w ciągu pięciu lat mogą korzystać środowiska taneczne z ośmiu miast oraz z Berlina, z uwagi na jego stołeczny status. Każde z ubiegających się o dotację miast (rywalizowało w sumie 14) musiało przedstawić plan rozwoju tańca na swoim terenie. Miasto otrzymujące dotację zobowiązuje się, że wesprze obrany plan taką samą sumą pieniędzy, jaką Narodowy Fundusz Finansowania przeznaczył na ten cel (było to maksimum 1,2 miln euro). W dialogu z ponad dwustoma reprezentantami instytucji kultury, samymi artystami, przedyskutowano lokalne i regionalne warunki współpracy.

Słabą stroną tego oryginalnego planu jest to, że nikt nie wie, co stanie się za pięć lat, gdy wyczerpią się środki funduszu i miasta same będą decydować, jak chcą dalej wspierać nowe projekty. Mocną stroną planu jest natomiast fakt, że umożliwia budowanie infrastruktury tańca.

Tanzplan nie jest tylko funduszem, ale rodzajem organizacji dążącej do zbudowania sieci współpracy. Łączy on tancerzy i pedagogów, polityków i obywateli, regiony i struktury regionalne i krajowe, uniwersytety ze stowarzyszeniami artystycznymi, umożliwiając współpracę tam, gdzie do tej pory kontakt był bardzo słaby. Praktycznie przekłada się to na organizację sympozjów, może nie zawsze spektakularnych, ale za to skutecznych. Za zawartość programową odpowiedzialni są uznani artyści i badacze.

Inicjatywy lokalne dzielą się na Tanzplan Local (lokalny plan dla tańca) i Tanzplan Educational Programme (program edukacyjny). Tanzplan local rozwija i inicjuje programy taneczne w różnych miastach Niemiec. Tanzplan Educational Programme to inicjatywy bliskiej pracy na danym terenie w zakresie treningów dla tancerzy, choreografów i edukacji choreograficznej. Ponadto Tanzplan Deutschland wspomaga koprodukcje w ramach Krajowej Sieci Sztuk Performatywnych (Nationales Performance Netz – NPN), wspomaga niemiecką platformę taneczną i dwa portale internetowe dance-germany.org i tanznetz.de. W jego ramach zorganizowano w latach 2006 i 2009 Niemiecki Kongres Tańca (Tanzkongress Deutchland). Organizacja Tanzplan nie przyjmuje bezpośrednio aplikacji o dofinansowanie, ale działa jako organ wykonawczy Niemieckiej Federalnej Fundacji Kultury i Funduszu Sztuk Scenicznych.

Tanzplan Educational Programme obejmuje innowatorskie inicjatywy w dziedzinie edukacji tanecznej, skoncentrowane przede wszystkim wokół kwestii, jak lepiej przygotować studentów do praktycznego wykonywania zawodu, jak wspomagać wymianę interdyscyplinarną w szkołach, jak poprawiać standardy europejskie nauczania.

W Niemczech istnieje wiele uniwersytetów, szkół gwarantujących wyższe wykształcenie z zakresu tańca, ale żadna z tych uczelni nie zajmowała się tańcem współczesnym, więc ustalono, że właśnie taka powstanie w Berlinie. Organizację programu nauczania powierzono wybitnym choreografom światowej klasy, jak William Forsythe, czy naukowcom, jak Scott de Lahunta. Wyższa Szkoła Tańca przy Uniwersytecie Sztuki w Berlinie funkcjonuje dziś jako projekt pilotażowy programu Tanzplan.

6. Austria - model współpracy międzyinstytucjonalnej

Tanzquartier Wien to pierwsza instytucja w Austrii powołana wyłącznie z myślą o tańcu współczesnym i sztuce performance’u. Założona w 2001 r., bardzo szybko zdobyła rangę eksperymentalnego, zorientowanego na dyskusję otwartego ośrodka. Usytuowaną w dzielnicy muzeów – Museums Quartier, jednej z największych przestrzeni poświęconych kulturze na świecie – jest doskonałym przykładem udanej z nimi współpracy. Sezon taneczny trwa cały rok, przestrzenie dla tańca sąsiadują z muzealnymi oraz galeryjnymi. Organizowane są zarówno warsztaty i treningi dla tancerzy, jak i projekty badawcze, pokazy, publiczne próby, odczyty i publiczne dyskusje.

Przy Tanzquartier działa centrum informacji z publiczną biblioteką i wideoteką. W ramach programu spektakli Tanzquartier pokazuje najbardziej innowacyjne trendy w tańcu współczesnym, obejmujące zarówno własne produkcje i koprodukcje, jak i występy gościnne zagranicznych artystów. Do współpracy zapraszani są zarówno artyści z Europy Zachodniej, jak i Wschodniej i Południowo-Wschodniej (ci ostatni dwa razy w roku są zapraszani na dwumiesięczne stypendia).

7. Szwecja 55

7.1. Pierwsza organizacja pozarządowa dla tańca


Znaczącym okresem dla rozwoju tańca w Szwecji były lata siedemdziesiąte (po wcześniejszym modernistycznym nurcie, reprezentowanym przez zespół Cullberg Ballet o najwyższej światowej renomie). Wtedy na kanwie ruchów polityczno-społecznych powołano organizację Dance Centre Sztokholm, grupującą niezależne zespoły i tancerzy. Jej zadaniem było i jest zarówno reprezentowanie interesów twórców, jak i rozwijanie kontaktu z publicznością. Artyści przygotowywali programy dla bibliotek, szkół, przedszkoli, i innych społecznych nieteatralnych przestrzeni. Wyraźnie zaznaczało się w ich pracach zaangażowanie społeczno-polityczne, kwestie feministyczne, relacji interpersonalnych etc.

W latach siedemdziesiątych w Szwecji działało również wiele grup tańca folklorystycznego. Ponieważ często osiągały one wyższe dochody (z racji szeroko zakrojonej praktyki instruktorskiej, wykładów), środowisko modernistyczne (tancerze folklorystyczni również skupiali się wokół Dance Centre) oponowało przeciwko traktowaniu ich jako grup artystycznych. W efekcie ministerstwo obcięło znacznie dotacje, zaznaczając, że tylko poszukiwania bardziej eksperymentalne mogą liczyć na wsparcie rządowe. Obawa przed utratą subsydiów spowodowała pewien schematyzm projektów artystycznych.

Lata sześćdziesiąte i siedemdziesiąte w Szwecji to również znaczący rozwój struktur edukacji artystycznej. W 1957 r. w Sztokholmie powstała Akademia Baletu, która z biegiem czasu stała się ośrodkiem nauczania różnych stylów tanecznych: tańca historycznego, modernistycznego, dla dzieci itd.

7.2. Nowa polityka kulturalna

W 1980 r. z powodu kryzysu ekonomicznego, finansowanie tańca zostało znacznie ograniczone. W 1996 r. ustanowiono nową politykę kulturalną, w ramach której taniec został oddzielony od teatru i muzyki i skoncentrowano się na budowaniu jego infrastruktury. W 1974 r. podobny zabieg w teatrze zaowocował powstaniem wielu regionalnych teatrów ze stałymi zespołami. Problemem okazał się brak odpowiednich przestrzeni dla tańca, zbyt mały rynek, zbyt słabo rozwinięta sieć producentów i zbyt wysokie koszta tournée. Taniec miał znacznie niższe dotacje niż teatr. Mimo to w 1996 r. ustanowiono regionalne centra taneczne: Dance Centre North, Dance Centre West and Dance Centre South.

Istnieją ponadto trzy najważniejsze niezależne centra: w Sztokholmie (od 1986 r.) , Gothenburgu (od 1987 r.) i Malmö (od 1991 r., formalnie jako Dance Station od 1996 r.). Niezależne centra są finansowane przez państwo i z funduszy lokalnych, ale ich sytuacja nie jest stabilna.

W Szwecji nadal istnieje problem z zapraszaniem dużych zagranicznych produkcji z braku odpowiednich miejsc. Wyjątkiem był założony w 1991 r. House of Dance – Dom Tańca, który pełnił funkcję ośrodka wielozadaniowego. Obejmował dużą scenę oraz mniejszą przestrzeń performatywną, z czasem wprowadziło się tam Muzeum Tańca, które posiada zbiory dotyczące tańców skandynawskich, zachodniego teatru tańca, oraz tańców tradycyjnych z wszystkich kontynentów. W 1999 r. muzeum przeniesiono do innego budynku przy Operze Królewskiej. Dom Tańca przez wiele lat oferował szeroki program przeznaczony dla zróżnicowanej publiczności, gdzie znalazł się zarówno balet, jak i modern jazz, performance czy musical.

W 2005 r. powołano odrębną instytucję – Dance Centre, która reprezentuje wszystkie regionalne centra oraz centrum sztokholmskie. Instytucja ta ma na celu przede wszystkim informowanie, pośrednictwo, prowadzi politykę kulturalną. Jej zadaniem jest też poprawa warunków pracy zawodowych tancerzy, popularyzacja kultury choreograficznej i umacnianie kontaktów z publicznością. Zrzesza ona około 350 członków indywidualnych i grup tanecznych pracujących na szczeblu regionalnym, krajowym i międzynarodowym ze zróżnicowaną publicznością (dzieci, młodzież, dorośli).

8. Europa Wschodnia

8.1. Adaptacja postindustrialnych przestrzeni na potrzeby tańca współczesnego w krajach Europy Wschodniej i Środkowej

8.1.1. Rumunia

Rozwój struktur wspomagających sztukę tańca współczesnego przebiegał różnie w poszczególnych krajach Europy Wschodniej. W niektórych zaadaptowano częściowo model francuski, tworząc jedno lub więcej centrów tańca. Tak stało się między innymi w Rumunii, gdzie po 1989 r. pierwszym kontaktem z tańcem współczesnym był program „La Dance in Voyage” (Taniec w podróży). Przez dwa lata wiele grup tanecznych z Francji przyjeżdżało do Rumunii, prezentując swoje programy i organizując warsztaty. Nie było zbyt wielu choreografów i wszystkie te działania skupiały się w Bukareszcie.

W 1994 r. rumuńscy artyści założyli fundację i powołali pierwszy niezależny ośrodek taneczny. Struktura tego centrum była multidyscyplinarna, nie miało oni też hierarchii. Była to pierwsza platforma debaty o miejscu tańca w Bukareszcie i w ogóle w Rumunii. Forma instytucjonalna ośrodka wymagała od jego twórców bardzo dużej determinacji w zdobywaniu wsparcia. Kiedy środowisko po raz pierwszy zwróciło się w tamtym czasie o fundusze do ministerstwa kultury, urzędnicy w ogóle brali pod uwagę tego, by niezależna organizacja mogła otrzymywać fundusze z budżetu państwa. Rozpoczęła się debata z udziałem wszystkich tanecznych społeczności, reprezentacji parlamentu oraz ministerstwa kultury. W ministerstwie podjęto pracę nad statusem tańca współczesnego jako odrębną dziedziną sztuki (próbowano przy tym przyłączyć taniec do muzyki lub teatru). W 2001 r. padła propozycja utworzenia „teatru tańca” i spotkała się ze zdumieniem ze strony władz. W końcu po wielu zabiegach ministerstwo obiecało wsparcie w kwocie około 30 tys. euro, ale do wydania przez pośrednictwo struktur państwowych, w tym wypadku Narodowego Teatru Dramatycznego. Oznaczało to, że część pieniędzy pozostanie w teatrze, środowisko odmówiło więc przyjęcia dotacji. W końcu w 2005 r. dzięki wsparciu mediów udało się uzyskać od ministerstwa oficjalne potwierdzenie istnienia Narodowego Centrum Tańca 56. Dziś według prawa taniec współczesny jest odrębną dziedziną sztuki, nadal nie ustanowiono jednak statusu zawodu tancerza. W Centrum Tańca znajdują się dwa duże studia, scena ze 150 miejscami, w budowie jest biblioteka. Programy są adresowane do zawodowców, krytyków, ale i przede wszystkim do widzów. Celem jest ciągłe zwiększanie liczby publiczności. Prowadzone są na przykład otwarte próby, zajęcia dla amatorów. Dotacja państwowa pokrywa tylko jedną czwartą całości budżetu CNDB. Narodowe Centrum Tańca jest jedyną rumuńską instytucją tańca współczesnego, choć państwo utrzymuje w sumie ok. 50 teatrów 57.

8.1.2. Republika Czeska

Główną organizacją taneczną w Czechach jest Tanec Praha, stowarzyszenie wspierane z funduszy miejskich, ministerialnych oraz dzielnicowych miasta Praga. Tanec Praha jest organizacją pozarządową powstałą w 1991 r. Ma dwa podstawowe priorytety: organizację międzynarodowego festiwalu tańca współczesnego i teatru ruchu oraz rozwój tańca współczesnego w Republice Czeskiej. Tanec Praha jest członkiem IETM (Informal European Theatre Meeting), Aerowaves (European choreographic competition) i Trans Danse Europe oraz ma swoją reprezentację w Czeskiej Komisji d/s Tańca przy UNESCO.

W latach dziewięćdziesiątych festiwal Tanec Praha zdobył ogromną popularność. Został też dostrzeżony przez międzynarodowe organizacje.

Innym projektem realizowanym przez Tanec Praha jest Czeska Platforma Tańca, której pierwsza edycja odbyła się w 1995 r. Jej celem jest prezentacja czeskiego współczesnego tańca zarówno gościom zagranicznym jak i lokalnej publiczności. Ponadto działa wideoteka i centrum informacji.

Dyrekcja stowarzyszenia bierze udział w działaniach Rady Organizacji Pozarządowych przy rządzie czeskim. Jest również współtwórcą Stowarzyszenia Organizacji Pozarządowych w dziedzinie Kultury i Sztuki (General Association for NGOs in Arts and Culture).

Projekty organizacji realizowane są w Teatrze Ponec (dawne kino), otwartej przestrzeni dla niezależnych kreacji artystycznych, obejmujących przede wszystkim taniec współczesny i teatr ruchu, przy czym priorytetowe pozostają wszelkie projekty związane z tańcem współczesnym. Podstawowym celem teatru zapewnienie artystom jak najlepszych warunków realizacji ich projektów. Większość choreografów i tancerzy należy do otwartej grupy artystycznej działającej przy teatrze, która z nim współpracuje i której prace kształtują jego profil dramaturgiczny.

Ważną częścią działalności Teatru Ponec jest współpraca międzynarodowa, inicjowanie międzynarodowych koprodukcji, rezydencji dla zagranicznych artystów i stypendiów dla artystów czeskich. Program teatru zawiera projekty edukacyjne, warsztaty, profesjonalne seminaria, konferencje, dyskusje.

8.1.3. Słowenia

Słoweński Bunkier Productions od 1998 r. podejmuje różne działania producenckie i organizuje coroczny festiwal. W 2004 r. instytucja ta pozyskała swoje stałe miejsce – zabudowania dawnej elektrowni, stąd nazwa Stara Elektrawna. Miejsce to nie było z założenia przeznaczone na sztukę, choć wiele lat temu organizowano tam jakieś działania artystyczne. W odpowiedzi na naciski ze strony Stowarzyszenia Niezależnych Artystów, innych organizacji pożytku publicznego i radnych miasta Ministerstwo Kultury przeprowadziło renowację budynku, a Bunker Productions dostało ją do zarządzania i prowadzenia na okres trzech lat. Instytucja otrzymuje fundusze z ministerstwa i rady miasta na zarządzaniem budynkiem, ale nie na realizację programu. Nie ma w związku z tym możliwości zaproponowania rezydencji zespołowi tanecznemu i finansowania produkcji. Oferuje jedynie przestrzeń, wsparcie techniczne. Pokazywany jest taniec współczesny, spektakle, instalacje, wystawy, koncert itd. Nie istnieje więc wyraźny profilu miejsca 58.

8.1.4. Chorwacja

Na mapie Europy Wschodniej rumuński przykład to sytuacja dość komfortowa. Podobne starania podejmuje na przykład środowisko taneczne w Chorwacji, gdzie od kilku lat społeczność ta negocjuje powstanie centrum w budynku po starym kinie. Warto zaznaczyć, że w Zagrzebiu istnieje festiwal tańca z 35-letnią tradycją. Zgodnie z przewidywaniami, remont i oddanie do użytku wspomnianego budynku, już jak ośrodka tańca, odbędzie się w 2009 r. 59

8.1.5. Estonia


Przejmowanie nieużywanych budynków, często postindustrialnych, na potrzeby tańca współczesnego jest praktyką powszechną w Europie. W Estonii od 2002 r. działa ośrodek skupiający większość zespołów i choreografów współczesnych w tym kraju – Kanuti Gildi SaaL. Tutaj organizowana jest platforma tańca dla młodych twórców debiutujących w ciągu ostatnich dwóch lat, ponadto warsztaty dramaturgiczne i konferencje 60. Jest to jeszcze jeden przykład silnej społeczności – ale też centralizacji, charakterystycznej dla małych krajów.

8.1.6. Litwa

Na Litwie funkcję ośrodka skupiającego najważniejsze działania w dziedzinie tańca współczesnego (festiwal i przestrzeń kreacji) pełni Lithuanian Dance Information Centre, organizacja pozarządowa powstała w 1995 r. W ramach jej działań organizowane są warsztaty, występy gościnne zespołów oraz od 1997 r.– New Baltic Dance – międzynarodowy festiwal tańca współczesnego.

Ciekawym przykładem współpracy międzynarodowej jest „The keðja project”, czyli kilka krajów nadbałtyckich tworzących od 2008 r. międzynarodową platformę wymiany artystycznej, a także pedagogicznej i naukowej. Projekt ten zainicjonowany został przez kilka ośrodków i instytucji pod przewodnictwem Lithuanian Dance Information Centre: Dance Info Finland, Dance Information Norway, Moderna Dansteatern (Sztokholm), Iceland Dance Company, Reykjavik Danish Dance Information Centre, Dansens Hus (Kopenhaga) 61.

8.1.7. Serbia


W Serbii od około 2000 r. działała aktywnie niewielka liczba młodych choreografów (wszyscy w Belgradzie). Początkowo wspomagała ich organizacja pozarządowa Centre for New Theatre and Dance, która została rozwiązana po kilku latach. W 2005 r. powstała Dancestation, organizacja pozarządowa, działająca na rzecz promocji i rozwoju tańca współczesnego w Serbii oraz współpracująca z innymi instytucjami tego typu w Balkan Dance Network. Siedzibę dzieli z innymi organizacjami z obszaru sztuki (niezależne kino, interdyscyplinarne czasopismo teoretyczno-krytyczne TKH) 62.

8.2. Status artysty freelancera

W krajach Europy Wschodniej, gdzie taniec cierpi na niedostatki infrastruktury, wielu jest tancerzy freelancerów. Bardzo dobrze kondycję ich pracy opisuje słowacka choreografka Marta Poláková. Zwraca uwagę, że: „contemporary dance project [to najczęściej] projekt bazujący na pryncypiach amerykańskiego postmodern dance, łączący ruch, ekspresję i często multi-media, muzykę na żywo i silną koncepcję wizualną, [w którym] projekt scenografii musi liczyć się z ograniczonymi możliwościami finansowymi” 63. Koszty takiej niezależności to niestabilność zatrudnienia, niepewność przychodów i możliwości zrealizowania projektu, ale także brak stałego dostępu do regularnego treningu, odpowiedniej diety i niezbędnych zabiegów zdrowotnych. Problemem związanym z krótką żywotnością dzieł choreograficznych jest z kolei niemożliwość dopracowania dzieła, które mogłoby dojrzeć w toku kolejnych reprezentacji (jak ma to miejsce w przypadku spektakli teatralnych). Tancerze niezależni w Słowacji stworzyli w 1996 r. organizację CDA (Contemporary Dance Association), aby móc występować jako organizm prawny wobec instytucji państwowych i przy aplikacjach o budżety twórcze 64.


 


------------------------------------------------------------------------------
55 Paragraf opracowany na podstawie L. Hammergren, Sweden: Equal Rights To Dance?, w: Europe Dancing, A. Grau, S. Jordan (red.), London 2000.
56 Ta pomoc ministerialna została jednak w pewnym sensie wymuszona, a choreografowie rumuńscy zyskali nawet miano „kulturalnych terrorystów” po tym, w 2003 r. jak podczas wizyty francuskiego ministra kultury zorganizowali w Bukareszcie akcję „Fuck posterity, I want to dance now” jako formę prezentacji postulatów środowiska tzw. młodego tańca. M. Pelmuş, The Landscape Is Changing, „Tanzheft” 2008, nr 1, s. 4-11.
57 Wypowiedź Vavy Stefanescu na konferencji Exchange/Change w Warszawie 13-14 czerwca 2008 r. podczas VII Międzynarodowego Festiwalu Tańca Współczesnego Ciało/Umysł.
58 Wypowiedź Mojci Jung, dyrektor artystycznej Bunker Productions, na konferencji Exchange/Change w Warszawie 13-14 czerwca 2008 w ramach VII Międzynarodowego Festiwalu Tańca Współczesnego Ciało/Umysł.
59 Wypowiedź Mirny Zagar, dyrektor Festiwalu Tańca w Zagrzebiu, na konferencji Exchange/Change w Warszawie 13-14 czerwca 2008 r. podczas VII Międzynarodowego Festiwalu Tańca Współczesnego Ciało/Umysł.
60 http://www.saal.ee/
61http://www.kedja.net/
62 http://www.dancestation.org/
63 M. Poláková, The Cost of Independence, „Slovak Theatre”, Bratislava 2000, s. 9.
64 Tamże, s. 9-11.



« Czerwiec 2017 »
PnWtŚrCzPtSbNd
1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30

Miejskie powidoki


Partner technologiczny
Orange
Partnerzy
Województwo Małopolskie Urząd Miasta Krakowa
Współorganizatorzy
Uniwersytet Krakowskie
Organizator
NCK
Pod patronatem
Ministerstwo
Partnerzy medialni
Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo