Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą politykę.

[ Zamknij ]

Analiza dynamiczna zmian w tańcu współczesnym w okresie ostatnich dwudziestu lat

2.2.3.1. Próżnię wypełnili entuzjaści

W wyniku wyboru „trzeciej drogi” między zawodowstwem a komercją - jak się okazało, kreatywnej – obok zespołów o charakterze estradowym zaczęły pojawiać się różnego rodzaju formacje taneczne typu „domokulturowego”; zrazu oficjalnie półamatorskie, później niejawnie profesjonalne. Zespoły te, choć ich działalność miała pozytywny wpływ na samych zainteresowanych, nie miały możliwości promocji, prezentacji swoich dokonań szerszej publiczności ani bardziej różnorodnego rozwoju warsztatowego. Z góry więc zostały skazane na działania w sferze „offu”. Od lat istniały już wówczas w Polsce wspaniałe tradycje teatralne, dotyczące zarówno tradycyjnego teatru dramatycznego, jak i teatru tzw. poszukującego (wymieńmy choćby tylko Teatr Laboratorium Jerzego Grotowskiego), ale działalność grup tańca artystycznego, odmiennego od baletu, nie wiązała się z awangardowym teatrem.

Mimo wszystko to właśnie te zespoły, kojarzone z „socjalistycznymi” domami kultury, lekceważone przez „zawodowców”, na bardzo długie lata (w zasadzie do dziś) stały się najbezpieczniejszą przystanią, niejednokrotnie jedyną, dla wielu wybitnych zespołów tańca współczesnego powstałych w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych. Niejaka zmiana w traktowaniu ruchu amatorskiego i pewne przyspieszenie rozwoju w tej dziedzinie nastąpiły pod koniec lat osiemdziesiątych, pod wpływem, jak się zdaje, przewartościowań w świadomości polskich artystów oraz zmiany sposobów organizowania się środowiska, w którym sterowanie odgórnymi decyzjami zastąpiły spontaniczne inicjatywy oddolne.

Jednak aby sztuka tańca współczesnego została dostrzeżona w kraju i poza granicami jako niezależny nurt działań artystycznych i edukacyjnych, musiały minąć kolejne dziesięciolecia. Dodajmy, że pod koniec lat siedemdziesiątych edukacja w zakresie nowego tańca odbywała się w niewielkim stopniu na poziomie lokalnym, w czasie trzyletnich kursów dla instruktorów tańca, organizowanych w wojewódzkich domach kultury. W ich programie znalazły się między innymi zajęcia z pedagogiki, medycyny, anatomii, muzyki, etnografii, tańca ludowego, tańca towarzyskiego oraz nowatorskie formy ruchu, jednak z powodu braku nauczycieli odbywały się w niewielkim zakresie. Dopiero w latach osiemdziesiątych sprowadzano fachowców, głównie z zagranicy. Przełomem było zorganizowanie z inicjatywy UNESCO międzynarodowych warsztatów tańca w Gdańsku pod nazwą Dance of the World. Tam między innymi Jacek Łumiński spotkał Avi Kaisera, współtwórcę Śląskiego Teatru Tańca. Warto dodać, że Hanna Strzemiecka, założycielka Grupy Tańca Współczesnego Politechniki Lubelskiej (1993), w czasie studiów inżynierskich na Politechnice Lubelskiej (1974-1979) ćwiczyła tzw. nowatorskie formy taneczne w przyuczelnianym Zespole Gimnastyki Artystycznej Danuty Welcz. W Krakowie w 1969 r., również przy uczelni technicznej, Akademii Górniczo-Hutniczej, powstał Balet Form Nowoczesnych prowadzony przez Jerzego Marię Birczyńskiego – najstarszy zespół tańca współczesnego w Polsce.

Ważną rolę w tym czasie pełnił Centralny Ośrodek Metodyki Upowszechniania Kultury w Warszawie (późniejsze Centrum Animacji Kultury), w którym była komórka odpowiedzialna za promocję tańca w ruchu amatorskim 7. Ośrodek wspierał młodych instruktorów, finansowano im szkolenia i warsztaty z zagranicznymi nauczycielami tańca. W 1981 r. w Płocku uruchomiono pierwsze Ogólnopolskie Warsztaty Tańca Innego, były to trzyletnie cykle szkoleniowe w zakresie technik tańca. „Inne” jako kategoria form tanecznych, pojawiło się na przeglądach dziecięcych i młodzieżowych w Koninie 8, Piotrkowie Trybunalskim, Radomiu. Silne w tym rodzaju tańca były wówczas ośrodki: krakowski, gdański oraz olsztyński, często oparte na ruchu studenckim 9. Także Hanna Strzemiecka z nowymi formami tańca zetknęła się (w 1985 r.) początkowo w czasie letnich warsztatów organizowanych w Warszawie przez COMUK, na których obok lekcji tańca klasycznego poznała między innymi techniki Marty Graham. Ważny element stanowił teoretyczny przegląd historii tańca na świecie prowadzony przez Irenę Turską. Zajęcia te były przełomowe także dla tancerek z zespołu Politechniki Lubelskiej 10.

Witold Jurewicz i Teatr Tańca Alter. Ten założony w 1985 r. w Kaliszu teatr w przyszłości miał okazać się jednym z najbardziej wpływowych. Jego twórca, Jurewicz, jest nazywany ojcem polskiego tańca współczesnego – jako założyciel, dyrektor artystyczny i choreograf Teatru Tańca Alter, w latach 1992-2008 dyrektor artystyczny Międzynarodowych Prezentacji Współczesnych Form Tanecznych w Kaliszu, pierwszego w kraju festiwalu tanecznego, i pierwszego o konkursowym charakterze, organizator pierwszego w Polsce Państwowego Pomaturalnego Studium Kształcenia Animatorów Kultu (PPSKAK) w Kaliszu i kursów instruktorskich w całym kraju.

Prekursorska działalność Witolda Jurewicza i jego wpływ na wykształcenie samodzielnych i niezwykle kreatywnych tancerzy, decydujących o stanie dzisiejszego środowiska tanecznego, wydają się wciąż niedoceniane. Nie zajmował się on kreowaniem własnego wizerunku, za to realnie wykształcił kilka pokoleń doskonałych polskich tancerzy współczesnych, otworzył ich na nowe nurty pracy nad ciałem, między innymi na improwizację, którą w latach osiemdziesiątych mało kto w Polsce stosował. Jest autorem programu nauczania tańca współczesnego i teorii ruchu oraz twórcą techniki wykorzystującej punkt podparcia jako podstawę do ruchu zgodnego z indywidualną motoryką ciała. Współpracuje z teatrami dramatycznymi w całej Polsce, między innymi: Teatrem im. Jaracza w Łodzi, Teatrem im. Bogusławskiego w Kaliszu, Teatrem im. Słowackiego w Krakowie, Teatrem Polskim w Poznaniu, oraz Teatrem im. Modrzejewskiej w Legnicy. Bierze udział w wielu projektach tanecznych i teatralnych. Prowadzi warsztaty w kraju i zagranicą.

Co równie ważne, praca Witolda Jurewicza nie była szeroko wspierana przez rządowe i miejskie instytucje. Choć, jak sam powiada: „jeżeli chodzi o Alter w Kaliszu, to działaliśmy od początku w Młodzieżowym Domu Kultury, który był w resorcie edukacji. Tam miałem etat od początku istnienia. Mieliśmy zawsze wolną rękę, a przekładało się to na dostęp do sal do ćwiczeń i mieliśmy je do dyspozycji całą dobę. Nie mieliśmy żadnych dotacji i bieżących pieniędzy na działalność artystyczną. Czasami udało nam się zdobyć naprawdę drobne pieniądze na coś drobnego. Jedynie pamiętam okres kilku lat, kiedy mieliśmy bardzo dużo grań i zamówień na działania uliczne i performers, kiedy korzystaliśmy z Fundacji Przyjaciół Kalisza. Prezes użyczył nam subkonto i wszelkie inne możliwości. A tak przez wszystkie lata dawałem z tzw. własnej kieszeni. Teraz od roku jestem niezależny i nie mam etatu. Działamy bez niczego – jeszcze, ale działamy i mamy skład [zespół]. Nie dostajemy żadnych dotacji – jeszcze. Na Akademii [Muzycznej w Łodzi] nie mam etatu a tylko umowę o dzieło. Pracuję już drugi rok akademicki. Mam jeszcze godziny w szkole filmowej na wydziale aktorskim. Jedynie w całej działalności Altera i w Kaliszu mieliśmy trzy razy pieniądze na tzw. projekty integracyjne z niesłyszącymi – to były piękne projekty” 11.

Podsumowując – cechą, która wyróżnia Alter i czyni tak ważnym (w ocenie całego środowiska), wydaje się zdolność do trwania w ciągłym procesie różnorodnego tworzenia, dzięki czemu spektakle nieustannie ulegają przemianom, a kształceni tancerze nabierają pewności siebie i zachowują niezależność.

Iwona Olszowska to kolejna, po Jurewiczu, zapoznana nieco osobowość polskiej sceny tanecznej. Edukację taneczną zdobywała w Studenckim Teatrze Tańca Kontrast, Uniwersytecie Alabama i George Mason w Stanach Zjednoczonych oraz w Calgary w Kanadzie. Otrzymała nagrody za choreografie, za konsekwentną kontynuację własnej drogi twórczej, osobowość sceniczną (ArtsLink w Nowym Yorku) oraz stypendium Fundacji Stefana Batorego. W 2000 r. została laureatką 8 Prezentacji Współczesnych Form Tanecznych w Kaliszu za choreografię Ani chybi anioł. Jest pomysłodawczynią Forum Tańca Współczesnego w SCKM Kraków. Założyła Eksperymentalne Studio Tańca EST (1987 r.), które przez lata było jedną z najważniejszych scen prezentacji tej dziedziny sztuki w Krakowie i miejscem aktywizacji młodzieży i zdobywania warsztatu dla wielu młodych tancerzy z południa Polski.




----------------------------------------------------------------------
7 Hanna Strzemiecka, Witold Jurewicz: Seminarium polsko-niemieckie: Obraz tańca współczesnego w Polsce oraz zrealizowane wspólne projekty artystyczne; w ramach XIV Międzynarodowych Prezentacji Współczesnych Form Tanecznych w Kaliszu, 8 kwietnia 2006, Centrum Kultury i Sztuki.
8 Festiwal powstał w 1979 r., pierwsza nazwa Ogólnopolskie Konfrontacje Dziecięcych Zespołów Tanecznych, w 1984 r. przemianowany na Ogólnopolski Dziecięcy Festiwal Piosenki i Tańca, od 1998 r. Międzynarodowy Dziecięcy Festiwal Piosenki i Tańca. Jego kontynuacją w dziedzinie tańca stały się od 2000 r. także Ogólnopolskie Konfrontacje Tańca Współczesnego, kierowane głównie do zespołów młodzieżowych (w 2002 r. w składzie jury zasiadał m.in. Ryszard Kalinowski z Lubelskiego Teatru Tańca, który prowadził także warsztaty z tańca współczesnego).
9 H. Strzemiecka, W. Jurewicz: Seminarium polsko-niemieckie.
10
Informacje z archiwum GTWPL.

11 Rozmowa z Witoldem Jurewiczem przeprowadzona na użytek raportu.
« Październik 2017 »
PnWtŚrCzPtSbNd
1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31

Kultura w internecie


Miejskie powidoki


Partner technologiczny
Orange
Partnerzy
Województwo Małopolskie Urząd Miasta Krakowa
Współorganizatorzy
Uniwersytet Krakowskie
Organizator
NCK
Pod patronatem
Ministerstwo
Partnerzy medialni
Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo