Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą politykę.

[ Zamknij ]

Główne tezy raportu

2. Główne tezy raportu

Teza 1 – ogólna


Edukacja kulturalna (podobnie jak wiele publicznych dyskursów o niej) w obecnym kształcie organizacyjnym, działająca na anachronicznej i rozchwianej podbudowie ideologicznej, nie tylko nie spełnia swoich zadań lecz przede wszystkim jest nieskuteczna lub przeciwskuteczna, po Gombrowiczowsku odstręczająca, a nawet – w wielu wypadkach szkodliwa.

Teza 1a – o błędnym rozpoznaniu istoty kultury przez ideologię edukacji kulturalnej

Instytucjonalny porządek edukacji kulturalnej wymaga kanonu (dziś jednak przez teoretyków nazywanego „rozproszonym”3) i – we właściwy dla działań biurokratycznych sposób – dąży do skrystalizowania („upłynnionej”4) rzeczywistości kulturalnej. Dlatego jego przedstawiciele mają skłonność do przedmiotowego traktowania kultury, zwłaszcza tzw. wysokiej, jako zjawiska stałego i – jeśli podlegającego zmianie – to wyłącznie „uporządkowanej”. W związku z tym zapomina się, o podstawowym fakcie, iż: „prawdziwa” kultura wysoka z zasady zawsze była i jest anarchiczna, nowatorska, burzyła i burzy stare porządki, no i absolutnie się w nich nie mieściła i nie mieści. „Kultura wysoka” przeszłości zawsze ma więcej wspólnego z tym, co obecnie kontestuje ład lub co istnieje poza oficjalnym obiegiem, niż ze swą „uczesaną” i nieproblematyczną wersją nauczaną w toku edukacji kulturalnej5.

Teza 1b – o zadaniach

Głównym zadaniem edukacji kulturalnej jest, niezmiennie: skuteczne wprowadzanie jednostek i grup tego potrzebujących w kulturę;
tym razem jednak rozumianą jako dosyć luźna federacja subkultur i kultur niszowych istniejących w symbiozie z kulturą dominującą – popularną. Możliwość realizacji tego zadania wymaga zarówno od państwa, jak i od poszczególnych instytucji i osób opracowania strategii innych niż dotychczasowe oraz stałej samoedukacji, by nadążać za zmianami niesionymi przez życie.

Teza 2 – o ideologii i metodologii działań w edukacji kulturalnej

Edukacja kulturalna oparta na poznawaniu i zachwycaniu się elementami dziedzictwa kultury wysokiej i narodowej jest tylko fragmentem niezbędnych działań. Najważniejsze jest bowiem zajęcie się problemami:

więdnących potrzeb kulturalnych (tu oczywiście rozumianych wartościująco jako szersze i bogatsze od tych, które generują niskie przekazy kultury popularnej);
– niskiej jakości życia zbiorowego Polaków;
– nowych metodologii pracy edukacyjnej na polu kultury;
– nowych koncepcji szkolenia „kadr dla kultury”.

Teza 2a – o czytaniu wyników badań

Skoro codzienna, realizowana kultura jawi się współczesnym Polakom głównie jako domena życia rodzinnego, pracy, ochrony zdrowia, zdobywania pieniędzy i przetrwania – to najwyższy czas, by programy edukacji kulturalnej zaczęły te dziedziny kultury brać pod uwagę.

Teza 2c – o czasie miejscu i o słuchaniu partnera

W kulturze, w której wszyscy mówią – nikt nie słucha, jednym z najcenniejszych, deficytowych dóbr jest czas, który daje się partnerom w procesie edukacyjnym; jeśli edukujący nie ma czasu lub ma czas ograniczony sztywnymi ramami godzin zajęć, to niech lepiej zapomni o skutecznym oddziaływaniu na uczących się, obojętnie, do jakiej kategorii i grupy społecznej ci należą. Miejsce jest ważne, ale z tego punktu widzenia – drugorzędne.
Edukacja kulturalna jako quasi-system winna raczej kłaść nacisk na mobilne, podlegające stałemu rozwojowi kompetencje edukujących i na zorganizowanie im potrzebnego czasu niż na wyposażanie zaplecza.

Teza 2d – o spojrzeniu ponadlokalnym

Z punktu widzenia roli Polski w glokalizującym6 się świecie istotne jest rozważenie zaleceń, przestróg i propozycji wynikających z Narodowego Programu Foresight „Polska 2020”, opartych na możliwych scenariuszach rozwoju naszego kraju7. Przypomnę, że są to scenariusze: skoku cywilizacyjnego; twardego dostosowania; trudnej modernizacji, słabnącego rozwoju oraz – również brany pod uwagę – scenariusz zapaści.


Teza 3 – o edukatorach i zarządcach

Edukacja kulturalna współcześnie wymaga od edukatorów i zarządców różnorodnych kompetencji, dopasowanych i dopasowujących się do burzliwego rozwoju kultury, których oni najczęściej nie mają. Sedno tkwi w zjawisku szczególnego typu konformizmu, podobnym do tzw. syndromu sztokholmskiego. Mam tu na myśli stan psychiczny i umysłowy, w którym zakładnicy anachronicznego pojmowania kultury współczesnej przestają myśleć o jego wadach i przyczyniają się – z przekonaniem lub rutynowo – do konserwacji i/lub reprodukcji istniejącego porządku.


Teza 4 – o odbiorcach działań edukacyjnych

Odbiorcy działań edukacyjnych (nawet dzieci) nie dają się dzisiaj wtłoczyć w ramy procesu hierarchicznej edukacji kulturalnej; ich kompetencje kulturowe są mocno zróżnicowane, często wyższe niż edukatorów, którzy w związku z tym muszą zacząć traktować ich jak zindywidualizowanych partnerów w sytuacji dialogu, a nie jak homogeniczną masę biernych odbiorców, którzy potrzebują uprzystępnionych treści.


Teza 4a – o źródłach wiedzy na temat efektów edukacji kulturalnej

Dane statystyczne o edukacji kulturalnej nie są dobrym źródłem wiedzy o jej efektach, ponieważ z faktu, że na przykład młodzież zaliczyła tyle a tyle godzin lekcji w muzeach, nie wynika wcale, iż się czegoś tam nauczyła! W ten sposób idea masowego udziału podstępnie zastępuje ideę nabywania kompetencji.

Teza 5 – o wsparciu edukacji kulturalnej przez naukę

Problem ze zbudowaniem nowoczesnej sieci edukacji kulturalnej polega między innymi na tym, że teoretycznych diagnoz stanu kultury współczesnej jest bardzo wiele – jednak od lat w Polsce nie są one testowane empirycznie. Niemal wcale nie prowadzi się badań, które mogłyby zweryfikować ustalenia „tytanów myśli kulturoznawczej” i stanowić podstawę do projektowania konkretnych, tu i teraz potrzebnych rozwiązań. Brakuje również syntez rozproszonych badań szczegółowych. Nie wyciąga się ogólniejszych wniosków z ewaluacji programów kulturalnych (co jest jedną z oczywistych dróg powrotu od empirii do przetestowanej teorii działań kulturalnych).

Teza 5a – o warunkach utrzymywania stanu twórczego fermentu

Aby dokonywać sensownych zmian, trzeba zatem najpierw zaprojektować sensowny system zbierania i opracowywania danych, oparty na diagnozie, monitoringu, ewaluacji i dialogu z teorią oraz upowszechnianiu dobrych wzorów i zachęcaniu do dostosowywania ich do lokalnych warunków działania oraz na czuwaniu, by nie przekształcały się one w kolejną rutynę. W tym celu należy do statycznych struktur instytucji wprowadzać elementy dynamiczne, na przykład zespoły zadaniowe zamiast „działów” i „biur”, czy też zastosować metodę projektową zamiast „długofalowych planów”.





-----------------------------------------------------------------
3 A. Szpociński, Czy kryzys kanonu, w: M. Kempny, A. Kapciak, S. Łodziński (red.), U progu wielokulturowości. Nowe oblicza społeczeństwa polskiego, Oficyna Naukowa, Warszawa 1997.
4 F. Znaniecki, Ludzie teraźniejsi a cywilizacja przyszłości, PWN, Warszawa 2001, s. 69.
5 Wiadomo, że „Kochanowski wielkim poetą był”, wobec tego zaakceptujmy i UJAWNIAJMY również taką zabawną i pouczającą część jego twórczości, jak ta fraszka: „Dam grosz od wychodu, zjadłem jeno jaje. Drożej sram nieźli jadam – złe to obyczaje”. Taki autorytet jak Ignacy Chrzanowski nie bał się, że zniszczy to młode umysły! Mnie także udało się wielu młodych ludzi przekonać do czytania wielkiej literatury dzięki pokazaniu jej niekoturnowego, radosnego, figlarnego i kontestującego oblicza.
6 Glokalizacja to przystosowanie globalnych działań do lokalnych uwarunkowań; por. R. Robertson, Glocalization: Time-Space and Homogeneity-Heterogeneity, w: M. Featherstone, S. Lash, R. Robertson (red.), Global Modernities, Sage, London 1995.
7 J. Szomburg jr, Inżynier czy kulturoznawca, www.ppg.gda.pl [29.03.2009].

 

« Czerwiec 2017 »
PnWtŚrCzPtSbNd
1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30

Kultura w internecie


Miejskie powidoki


Partner technologiczny
Orange
Partnerzy
Województwo Małopolskie Urząd Miasta Krakowa
Współorganizatorzy
Uniwersytet Krakowskie
Organizator
NCK
Pod patronatem
Ministerstwo
Partnerzy medialni
Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo