3.1. Instytucjonalne aspekty zmian na rynku dzieł sztuki

Aukcje dzieł sztuki pojawiły się w Polsce przed drugą wojną światową. Do najbardziej znanych instytucji zajmujących się pośrednictwem w handlu dziełami sztuki należał warszawski Dom Sztuki S. A. (zał. 1921 r.) i Pałac Sztuki funkcjonujący w latach 1925-1944. Po wojnie handel sztuką był zmonopolizowany przez Desę, która nie podejmowała organizacji sesji aukcyjnych. Pierwsze powojenne aukcje dzieł sztuki w Polsce, organizowane na początku lat osiemdziesiątych, miały charakter dobroczynny.

Aukcyjny rynek dzieł sztuki zaczął się kształtować na przełomie lat 1988/1989 wraz z ogólnymi przemianami politycznymi i gospodarczymi w kraju. Po wejściu w życie nowej ustawy o działalności gospodarczej w większych miastach zaczęły powstawać pierwsze domy aukcyjne, zajmujące się pośrednictwem w handlu dziełami sztuki. Wiele z nich nie potrafiło sprostać wymogom konkurencji rynkowej, na miejsce jednych otwierane były inne. W 1989 r. rozpoczęły działalność Unicum oraz DAES (Dom Aukcyjny Edwarda Śmigielskiego), w 1990 r. cztery kolejne: Agra, Polswiss Art, Rempex, Altius. W 1991 r. oprócz domów aukcyjnych funkcjonujących w Warszawie prowadził działalność Rynek Sztuki w Łodzi oraz Gdańsko-Flamandzki Dom Aukcyjny w Gdańsku. W 1997 r. rozpoczęły działalność Polski Dom Aukcyjny Sztuka w Krakowie oraz dom aukcyjny Ostoya w Warszawie, a w 1999 r. Polonia Art i Śląski Dom Aukcyjny w Katowicach. Ostatecznie w 2007 r. funkcjonowało, jak już wspomniano, dziesięć takich instytucji.

Liczba galerii w latach 1990-2007 wzrosła ze 174 do 294, wykazując stałą tendencję wzrostową (zob. rys. 5).

Rysunek 5. Liczba galerii w latach 1990-2007
Dla 1998 r. brak danych GUS, na wykresie zilustrowano wielkość szacunkową wyznaczoną na podstawie wielkości dla okresów sąsiadujących
Źródło: Opracowanie własne na podstawie Roczników statystycznych GUS – dział kultura.

Liczba zorganizowanych wystaw wzrosła z 2,3 tys. w 1990 r. do 3,6 tys. w 2007 r., a wystaw z zagranicy odpowiednio z 204 do 274 (rys. 6).

Rysunek 6. Wystawy i wystawy z zagranicy w latach 1990-2007
Źródło: Opracowanie własne na podstawie Roczników statystycznych GUS – dział kultura.

Odmienną tendencję wykazuje liczba zwiedzających ogółem. W latach 1990-1992 nastąpił gwałtowny spadek liczby zwiedzających: z 5 mln do 2,4 mln, po czym pojawiła się tendencja wzrostowa – do poziomu 3,4 mln w 2007 r. (rys. 7).

Rysunek 7. Zwiedzający wystawy w latach 1990-2007 (w tys.)
Dla 1998 r. brak danych GUS, na wykresie zilustrowano wielkość szacunkową wyznaczoną na podstawie wielkości dla okresów sąsiadujących.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie Roczników statystycznych GUS – dział kultura.

poprzedni rozdział