Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą politykę.

[ Zamknij ]

Diagnoza

2.5. Niewydolność systemu finansowania ochrony i konserwacji zabytków7

Niskie nakłady na renowację zabytków w Polsce są zjawiskiem chronicznym. Jego główne konsekwencje to zły stan techniczny i stale malejący poziom zachowania oryginalnej substancji zabytkowej. Trzeba więc postawić następujące pytania: Jak ocenić skalę niezbędnych nakładów, przynajmniej szacunkowo? Jak formułować politykę konserwatorską kraju, regionów czy gmin, skoro nie potrafimy mierzyć i przewidywać zjawisk degradacji zabytków w skali makroekonomicznej? Według jakich kryteriów dokonywać wyborów, skoro nie stać nas na utrzymanie i renowację wszystkich zabytków?

Nie ma tu miejsca na podjęcie głębszej analizy tych problemów. Należy jednak podkreślić potrzebę wypracowania metody badania stanu zabytków i przewidywania niezbędnych nakładów na ratowanie i utrzymanie substancji zabytkowej. Propozycja wykorzystania metody odtworzeniowej do oszacowania koniecznych nakładów wydaje się obecnie najprostsza, choć nie idealna. Urealnienie niezbędnych nakładów powinno wyniknąć z oceny liczby zabytków, stanu technicznego i konserwatorskiego oraz stopnia przekształcenia, powodującego utratę substancji, która jest objęta ochroną. Zmiany ilościowe w stanie prawnym ochrony zabytków, będące wynikiem oceny stanu ich zachowania, są nieuniknione. Odnosi się to zwłaszcza do obiektów budownictwa. Powiększaniu zaś liczby obiektów objętych wpisem do rejestru zabytków powinna towarzyszyć ocena i weryfikacja realnej wartości naukowej, artystycznej i historycznej istniejącego zasobu, najlepiej z wynegocjowanym planem ochrony i – w przypadku zabytków, których remont był dotowany przez państwo – planem udostępniania.

Szacowanie wartości odtworzeniowej wszystkich zabytków, najłatwiejsze do przeprowadzenia i łatwe w stosowaniu, obciążone jest oczywistym błędem uśredniania zjawisk, bez ich indywidualizowania, o sytuacji pojedynczego artefaktu nie wspominając.

Przyjęte wartości, jak średnia powierzchnia użytkowa obiektu budowlanego w określonej kategorii zabytków czy średnia cena niezbędnych nakładów koniecznych na renowację metra kwadratowego powierzchni użytkowej danej kategorii zabytków, są wartościami umownymi, jednak – jak się wydaje – nie odbiegają zbytnio od wyrywkowych danych. Stan zachowania, liczony w procentowo uśrednionej utracie wartości odtworzeniowej (amortyzacji) w kilku kategoriach, jest również założony teoretycznie. Dane te wymagają weryfikacji. Ale czy istnieją inne?

Szacunkowa wartość odtworzeniowa zabytków według liczby wpisów do rejestru zabytków na koniec 2007 r. – konserwacja, restauracja, rekonstrukcja, amortyzacja


Istotą obliczeń jest zbudowanie odpowiedniego algorytmu i ukazanie finansowej skali problemu. Podstawą szacunków ustalenia sumarycznej wartości odtworzeniowej wszystkich zabytków były teoretyczne założenia, że:

• wszystkie wydatki należy ponieść w jednym roku,
• każdy zabytek wymaga całkowitego odtworzenia, czyli – po konserwatorsku – przeprowadzenia całkowitej restauracji lub rekonstrukcji.

Całkowita wartość odtworzenia zabytków objętych prawną ochroną konserwatorską została oszacowana na kwotę nie mniejszą niż 171,655 mld zł.

Warto pamiętać, że niniejsze obliczenia nie obejmują nieoszacowanej tu wartości zbiorów muzealnych, bibliotecznych i archiwalnych, zbiorów dóbr kultury w galeriach sztuki, teatrach, filharmoniach itd., a także w kolekcjach prywatnych, nieobjętych ochroną konserwatorską, ale także wymagających niemałych nakładów finansowych. Pominięto osobne kategorie dóbr kultury, jak stanowiska archeologiczne, pozyskane w toku ich badań ruchome zabytki poza kolekcjami muzealnymi (u badaczy prywatnych i instytucjonalnych, inwestorów itd.), obiekty znajdujące się w ewidencji zabytków, zespoły urbanistyczne i ruralistyczne itd.

Jednocześnie wychodząc od kwoty 158,626 mld zł całkowitej wartości odtworzeniowej zabytkowych obiektów budowlanych, bez parków, cmentarzy i kategorii: „inne” (stąd różnica z sumą 163,299 mld zł) przyjęto, że :

• ok. 25% budowli wymaga pilnej konserwacji lub remontu, a ich koszt wynosi ok. 80% wartości odtworzeniowej, co daje kwotę ok. 31,726 mld zł, którą można rozłożyć na 5 lat, co daje kwotę 6,345 mld zł rocznie;

Z pozoru 25% ogółu obiektów budowlanych to duża grupa, jednak gdyby porównać liczbę zabytków objętych wpisami do rejestru zabytków i rzeczywistą liczbę istniejących zabytków oraz aktualny stan zachowania oryginalnej ich substancji historycznej, to najpewniej okazałoby się, iż wiele zabytków jest zachowanych szczątkowo (np. fundamenty, archeologiczne warstwy kulturowe i historyczny kontekst przestrzenny). Wniosek: grupa ta jest najpewniej skazana na niebyt, nie można być jednak nieświadomym utraty wartości, którą można określić kwotowo.

• ok. 5% budowli każdego roku wymaga bieżących konserwacji i napraw zabezpieczających substancję zabytkową (każda budowla raz na ok. 25–30 lat), których koszt kształtuje się na poziomie ok. 25% wartości odtworzeniowej, co daje kwotę ok. 1,983 mld zł rocznie;
• ok. 40% budowli wymaga doraźnych napraw (każda budowla raz na ok. 5 lat), których koszt kształtuje się na poziomie ok. 10% wartości odtworzeniowej, co daje kwotę
ok. 6,346 mld zł rocznie;
• ok. 30% budowli nie wymaga przeprowadzenia prac konserwatorskich, lecz na ich na utrzymanie w stanie niepogorszonym potrzeba rocznie 2,5% wartości odtworzeniowej, co daje kwotę 1,190 mld zł rocznie;

Ponadto ok. 5% zabytków ruchomych wymaga co roku konserwacji, co daje kwotę ok. 0,418 mld zł.

W sumie niezbędne wydatki powinny wynosić co roku ok. 16,283 mld zł. Gdyby zrezygnować z pierwszej kategorii zabytków (wydatki roczne, to 6,345 mld zł), to byłoby to ok. 10 mld zł.

Nie jest znana suma wszystkich nakładów ze wszystkich źródeł finansowych. Można ją oszacować na poziomie 25–33% potrzeb. Najprawdopodobniej ocena ta oddaje dobrze tendencję ostatnich dwudziestu lat, chociaż warto zaznaczyć, że w ostatnich latach możliwa jest poprawa sytuacji ze względu na lepsze warunki ekonomiczne w kraju, mimo hamującego dynamikę poprawy wzrostu cen materiałów i usług dla zabytków.

Przeprowadzone obliczenia wskazują, że co czwarty lub trzeci obiekt budowlany wpisany do rejestru zabytków przetrwał lub przetrwa. Obliczenie odnosi się do liczby bytów określonych we wszystkich decyzjach o wpisie do rejestru zabytków. Co więcej, obliczenie pokazuje, że tylko co czwarty lub trzeci zabytkowy obiekt budowlany istniejący dzisiaj zachowa w najbliższych latach swoje wartości. Do oddania dynamiki tego zjawiska potrzebne są dodatkowe badania historyczne i prognozy skorelowane z przewidywanymi tendencjami w rozwoju społeczno-gospodarczym. Strategie przetrwania poszczególnych zabytków są różne, tak jak trwałość substancji i jakość opieki nad nią. Te czynniki nie podlegają generalizacji. Indywidualne doświadczenia nie mogą wpłynąć na ocenę całości obrazu.





------------------------------------------------------------------------------
7 Dane o rodzajach, liczbie i położeniu zabytków w podziale na województwa zaczerpnięto z internetowej publikacji Krajowego Ośrodka Badań i Konserwacji Zabytków w Warszawie Stan krajowej ewidencji i rejestru zabytków na 31 grudnia 2007 r. Zob.: Aneks I., Załącznik nr 1. Operacje liczbowe przeprowadziła Iwona Łopaciuk.

« Sierpień 2017 »
PnWtŚrCzPtSbNd
1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31

Kultura w internecie


Miejskie powidoki


Partner technologiczny
Orange
Partnerzy
Województwo Małopolskie Urząd Miasta Krakowa
Współorganizatorzy
Uniwersytet Krakowskie
Organizator
NCK
Pod patronatem
Ministerstwo
Partnerzy medialni
Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo