2.4.2. Charakterystyczne tendencje

Trudno w tej chwili oceniać przyczyny zaniku i niemożności odbudowy autorytetu i społecznej pozycji liderów ochrony zabytków, w tym przede wszystkim liderów instytucjonalnych. Oto pięć najważniejszych:

• ogólna niechęć do osób uwikłanych w życie publiczne i polityczne za PRL i po 1989 r., bez względu na merytoryczną wartość pracy danej osoby,
• klientelizm korporacyjny przejawiający się w niezdolności do współpracy, w tym do przekonującej obrony idei ochrony zabytków przez tzw. środowiska ochrony zabytków, a w zasadzie zatomizowane środowiska branżowe, konkurujące ze sobą o dostęp do publicznych środków finansowych przeznaczonych na prace konserwatorskie przy zabytkach,
• klientelizm polityczny jako czynnik decydujący przy podejmowaniu decyzji o finansach na prace konserwatorskie i niekiedy decyzji administracyjnych (wpisy do rejestru, pozwolenia),
• brak informacji publicznej o zabytkach, sygnowanej przez wojewódzkiego konserwatora zabytków , powiązanej z promocją wzorcowych zachowań i dokonań w tym zakresie,
a także niewykorzystywanie do współpracy takich instytucji dziedzictwa jak muzea lokalne i regionalne,
• niejasność stosowania zasad ochrony zabytków, uznaniowość i woluntaryzm, brak rzeczywistego nadzoru nad stanem zabytków i jakością prac konserwatorskich, całkowity brak obrazu jakości i wartości zabytków, włącznie z prawną identyfikacją przedmiotu ochrony, najczęściej nieimplementowanego do prawa lokalnego – słowem chaos podtrzymywany, wygodny dla partykularnych interesów.

Objawy stanu kryzysowego w zarządzaniu służbą:

• brak raportu o stanie służby, sporządzonego przez służbę,
• skłonność do działań naprawczych bez zracjonalizowanej diagnozy stanu służby i jej obciążeń funkcjonalnych,
• przeciążenie GKZ obowiązkami ministra kultury niezwiązanymi z ochroną zabytków,
• mimo radykalnej poprawy w ostatnich latach nadal niejednoznaczna relacja centralnych instytucji kultury (np. Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków) do służby ochrony zabytków,
• brak systemu informacji publicznej o zabytkach i służbie.