2.7 Ochrona własności intelektualnej

2.7.2. Skala problemu i praktyka ochrony własności intelektualnej

Jak wynika z corocznych raportów powołanego przez Prezesa Rady Ministrów Zespołu do Spraw Przeciwdziałania Naruszeniom Prawa Autorskiego i Praw Pokrewnych ¹⁴, najbardziej powszechne sposoby naruszania praw autorskich i praw pokrewnych w Polsce (potocznie używa się tu terminu „piractwo”) to:

- produkcja i/lub rozpowszechnianie (dotyczy to w znacznym stopniu systemu teleinformatycznego, jakim jest Internet) nielegalnych kopii fonogramów oraz wideogramów, programów komputerowych, fotografii, utworów plastycznych, a także twórczości ludowej;

- wydawanie i rozpowszechnianie książek bez ważnych licencji, zaniżanie przez legalne wydawnictwa liczby wydrukowanych egzemplarzy i niezgłaszanie dodruków (wbrew warunkom licencji);

- bezprawne wprowadzanie do obrotu tzw. usług społeczeństwa informacyjnego, obejmujących m.in. elektroniczne zwielokrotnianie baz danych czy artykułów prasowych w ramach komercyjnego monitoringu gazet i czasopism, a następnie ich dystrybucję i publikację (zarówno w Internecie, jak i Intranecie);

- kradzież sygnału telewizyjnego dokonywana w sieciach kablowych i na platformach cyfrowych oraz za pośrednictwem Internetu;

- reprograficzne kopiowanie utworów;

- wprowadzanie do obrotu towarów z podrobionymi znakami towarowymi przede wszystkim znanych światowych marek (głównie kosmetyków, odzieży, obuwia).

Działania instytucji powołanych do zwalczania naruszeń praw własności intelektualnej koncentrują się wokół tych zjawisk. Brak jest danych o skali kopiowania wzorów przemysłowych w innych obszarach. Z doświadczeń IWP wynika, że zjawisko to wykazuje tendencje rosnącą. Eksperci IWP wykonują oceny wzornicze dla sądów i kancelarii adwokackich w sprawach spornych dotyczących naruszenia praw własności do wzorów użytkowych i przemysłowych (np. wzorów opakowań, produktów, projektów aparatury specjalistycznej, artykułów spożywczych). Liczba kierowanych do IWP zleceń na tego typu ekspertyzy rośnie znacząco w ostatnich latach.

Nieprzestrzeganie praw własności intelektualnej niesie ze sobą negatywne skutki. Najważniejsze z tych skutków można pogrupować w następujące kategorie:

- gospodarcze i społeczne: pozbawienie posiadaczy prawa do dochodów z inwestycji w obszarze badań i rozwoju, marketingu, wysiłków twórczych, kontroli jakości itp., negatywny wpływ na udział w rynku, wielkość sprzedaży, reputację, zatrudnienie i w końcu na rentowność pewnych działań/przedsiębiorstw opartych na własności intelektualnej; duża skala naruszeń praw własności intelektualnej nie sprzyja również inwestycjom zagranicznym i transferowi technologii; kopiowanie wzorów ma wielki negatywny wpływ głównie na sferę twórczą, a brak własnego, oryginalnego wzornictwa rzutuje na niską ocenę poziomu artystycznego wyrobów i ich szanse na rynkach światowych;

- ochrona zdrowia i konsumenta: towary pirackie i podrobione zazwyczaj są produkowane przez anonimowe podmioty, które nie zwracają uwagi na wymogi zdrowotne, bezpieczeństwa i jakościowe i nie zapewniają wparcia posprzedażnego, gwarancji, instrukcji obsługi itp.;

- porządek publiczny i bezpieczeństwo: pojawianie się organizacji przestępczych, a także grup terrorystycznych;

- podatkowe: pozbawienie państwa podatku dochodowego (VAT, podatku dochodowego, ceł).

poprzedni rozdział .......................................................................
¹⁴ Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Zespół do Spraw Przeciwdziałania Naruszeniom Prawa Autorskiego i Praw Pokrewnych, Raport dotyczący przestrzegania prawa autorskiego i praw pokrewnych w Polsce za rok 2007, www.mk.gov.pl/cps/rde/xbcr/mkid/raport_zespolu_prawo_autorskie_2006.pdf [dostęp 30.10.2008].