2.2. Wnioski

Także w sferze tożsamości kulturowej jako ramy organizującej myślenie o kulturze w dzisiejszej Polsce jesteśmy świadkami cichej rewolucji. Tożsamość podlega zmianom – staje się bowiem elastyczna i autorefleksyjna, indywidualizuje się i autonomizuje względem tradycyjnych wyznaczników „przenikających”. Kultura to coraz częściej sfera wyborów czynionych poza jakimikolwiek układami społecznymi, nie tyle identyfikowana z instytucjami, ile raczej z dostępnymi treściami, które towarzyszą ludziom dwadzieścia cztery godziny na dobę. Nie ma żadnego wyraźnego kanonu kultury, chociaż jego rudymenty są ciągle widoczne w sferze dokonywanych wyborów i ich uzasadnienia. W świetle destrukcji pierwszych dwóch modeli doświadczenia kulturalnego (unaoczniania kultury i kultury jako praxis), coraz istotniejszy jest model trzeci – kultura zapośredniczona medialnie, wszechobecna, kształtująca tożsamości typu insert. Wymaga to nowego modelu badań nad uczestnictwem i rolą kultury, którego zręby staraliśmy się zawrzeć w prezentowanym raporcie.

I ostatnia uwaga: w ostatnim dwudziestoleciu całkowitemu zaniedbaniu uległy badania nad kulturą w środowiskach wiejskich; niniejszy raport także nie uwzględnia tych realiów, które są dzisiaj białą plamą na mapie kultury Rzeczypospolitej. Postulujemy jak najszybsze podjęcie tego typu badań, zwłaszcza w świetle ostatniej dyskusji o końcu klasy chłopskiej jako odrębnej formacji społecznej. Dobrą podstawą do podjęcia takich badań jest monumentalna praca Izabeli Bukraby-Rylskiej Socjologia wsi polskiej (2008).