Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą politykę.

[ Zamknij ]

Charakterystyka ustawy o kinematografii uchwalonej przez Parlament 30 czerwca 2005r.

2.2. Wybrane przykłady systemów finansowania sztuki filmowej obowiązujące w krajach Unii Europejskiej i na świecie

Przyjęty w Ustawie z 2005 r. system finansowania polskiej kinematografii potwierdza, że Polska realizuje aktywną politykę kulturalną i medialną, która polega na interwencji ustawodawcy i administracji państwowej w różne gałęzie działalności filmowej. Aktywność ta ma charakter współregulacji, tzn. organy państwa mają nadzór nad funkcjonowaniem znacznej części systemu, który najczęściej określany jest jako forma mecenatu. Wybór takiego modelu polityki kinematograficznej nie jest przypadkowy: jest wyrazem troski o stan zaniedbanej przez realny socjalizm kultury, świadectwem kształtowania tendencji glokalizacyjnych (w rozumieniu Rolanda Robertsona, 1995), łączących specyfikę i oryginalność kultury narodowej z perspektywą globalnego rozwoju i procesami integracyjnymi. Opiera się on również na doświadczeniach innych krajów, zwłaszcza tych, z którymi Polska jest najbardziej związana, a które w ten sposób zmierzają do ukształtowania demokratycznej wizji społeczeństwa informacyjnego i określonej roli mediów w nim, roli uwzględniającej tradycję narodową i aktualne potrzeby obywateli.

Wdrażany system opiera się na założeniach sektorowej polityki medialnej, łączącej media publiczne (mające na celu realizację wartości wolności, równości, solidarności i często ładu) z mediami komercyjnymi (wolność przede wszystkim), dopuszczającej także istnienie mediów społecznych i obywatelskich, który od dawna funkcjonuje w Kanadzie, Australii, RPA i wszystkich krajach Unii Europejskiej. Rada Europy wypracowała prawo (m.in. Europejską konwencję kulturalną), które wyraźnie określa konieczność tworzenia wzajemnego zrozumienia między narodami i jednocześnie uznania ich kulturowej różnorodności oraz zachowania kultury europejskiej i doceniania wkładu poszczególnych państw do dziedzictwa kulturowego Europy. Jedną z dróg prowadzących do osiągania tego celu jest wspieranie kinematografii europejskiej poprzez rozwój i promowanie kinematografii narodowych oraz stwarzanie dobrych warunków do współpracy między nimi.

Dlatego prawo Wspólnoty Europejskiej dokładnie określa zasady dopuszczalności udzielania pomocy publicznej dla kinematografii. W Komunikacie Komisji dla Rady, Parlamentu Europejskiego i Komitetu Ekonomiczno-Społecznego oraz Komitetu Regionów w sprawie niektórych aspektów prawnych dotyczących utworów kinematograficznych oraz innych utworów audiowizualnych (69 z 26 września 2001 r., COM (2001) 534 final) zwraca się uwagę na to, że producenci mają duże trudności ze zdobywaniem środków finansowych ze źródeł komercyjnych, które umożliwiałyby rozpoczynanie realizacji projektów filmowych i zaleca się w ramach dbałości o rozwój kultur narodowych i regionalnych utrzymanie „takiego poziomu produkcji, który wygeneruje dynamikę rozwoju i konsolidacji krajowego przemysłu audiowizualnego poprzez tworzenie silnych przedsiębiorstw produkcyjnych oraz zachowanie i rozwijanie zasobów ludzkich, bez których przemysł filmowy nie może istnieć” (SRKA, s. 85).

Zalecając publiczne dofinansowywanie kinematografii narodowych Komisja określiła kryteria pozwalające na uznanie systemu wspierania produkcji za zgodny z tzw. „wyjątkiem kulturalnym” od zasady niedopuszczalności stosowania pomocy państwowej. Według niej obowiązywać muszą następujące kryteria: celem pomocy musi być produkt kulturalny, producent musi mieć prawo do wykorzystywania przynajmniej 20% budżetu filmu w innym państwie członkowskim, wielkość pomocy może osiągać 50% budżetu produkcyjnego i muszą istnieć rozwiązania prawne, które gwarantują producentom niezależnym zachowanie praw majątkowych oraz regulują sponsorowanie polegające na uzyskiwaniu dodatkowych inwestycji na produkcję i „sponsorowanie użyczeniowe” (product placement).

W poszczególnych krajach taki model polityki kinematograficznej projektują i realizują departamenty filmowe i audiowizualne działające w ministerstwach kultury, instytucje autonomiczne, stowarzyszenia, fundacje albo organy regulacyjne. Najczęściej jako przykład sprawnie funkcjonującego i wszechstronnie rozbudowanego systemu wspierania kinematografii przytacza się działalność francuskiego Centre National de la Cinématographie (CNC) (zob. SRKA, s. 112-134). Do dyspozycji CNC, oprócz subwencji z budżetu państwa i składek syndykatów z branży kinematograficznej, pozostają środki finansowe wnoszone przez przedsiębiorstwa eksploatacji filmów, sale kinowe, sieci telewizyjne i wydawców wideo: „Kwoty przekazane na ten cel pochodzą z: podatku specjalnego pobieranego w cenie biletów kinowych (średnio 11% ceny biletu), z podatku od dystrybutorów telewizyjnych (5,5% obrotów sieci telewizyjnych, z czego ponad jedna trzecia przypada na finansowanie kina), z podatku od wydawców wideo (2% od obrotów zrealizowanych przez wydawców oraz importerów, z czego 85% przeznaczonych jest na kinematografię)” (SRKA, s. 112).

CNC część produkcji, dystrybucji i eksploatacji filmów dofinansowuje automatycznie a część selektywnie, co pozwala różnicować charakter twórczości i repertuar kin oraz wspierać talenty i kino wysokoartystyczne.

We Francji dokładnie regulowany jest również problem wspierania kinematografii przez kanały telewizji publicznej. Usytuowana przy premierze Direction de Développement des Médias zawiera kontrakty z France 2, która zobowiązuje się wspierać głównie kino fabularne, z France 3, która dotuje przede wszystkim filmy dokumentalne realizowane w koprodukcji i filmy animowane oraz France 5, która wnosi wkład do rozwoju kina dokumentalnego i porannych programów dla dzieci. Dynamikę wspierania przez te telewizje kinematografii ilustruje poniższa tabela, przytoczona za SRKA (s. 127):

Procentowe zobowiązanie kanałów należących do France Télévisions do inwestowania w produkcję audiowizualną
Źródło: Contrat d’objectifs et de moyens de France Television, 2001-2005, Dossier de Presse, s. 8

Należy podkreślić, że w większości krajów zachodnich i we wszystkich państwach Unii Europejskiej oraz niektórych nie należących do niej (Norwegia, Islandia, Szwajcaria) realizowane są modele publicznego współfinansowania kinematografii. Zasięg finansowy może obrazować poniższa tabela, również przywołana za SRKA (s. 137).

Publiczne finansowanie krajowej produkcji filmowej w krajach europejskich w latach 2002-2005 (mln. euro)
Źródło: „Information Notes”. Copenhagen: Think Tank on European Film and Film Policy, Danish Film Institute,2006.http://www.dfi.dk/NR/rdonlyres/1BE19F2D-F61F-403F-934CB0AB2447D9D8/0/CTT_Information_Notes_300606.pdf

Istotna jest również uwaga o tym, że podstawowymi źródłami finansowania są dotacje z budżetu państwa, które stanowią np. w Hiszpanii i Danii 100% środków przeznaczonych na wspieranie kinematografii, a w innych krajach ponad 50% (m.in. we Włoszech, Szwecji i Szwajcarii) i od 10% do 30%, w Norwegii, Holandii, Francji i Portugalii.

W większości państw stosuje się jednocześnie dotacje selektywne (na konkretne projekty) i dotacje automatyczne, które przyznaje się producentom najczęściej proporcjonalnie do przychodów z kin. W Belgii, Norwegii i Szwecji dotacja jest premią, którą wypłaca sie dopiero po ukończeniu filmu, we Włoszech, w Austrii, Niemczech, Francji dotacja może zostać wykorzystana tylko do realizacji następnego filmu. Oprócz dotacji budżetowych we wszystkich krajach stosuje się rozległy repertuar form pomocy i finansowego wspierania kinematografii. Na przykład francuski Fundusz kinematografii wspierany jest przez odpisy od biletów, obroty telewizji o profilu ogólnym i odpisy od nagranych kaset VHS i DVD, a produkcję wspierają również inwestorzy niezależni za pośrednictwem funduszy inwestycyjnych Sofica; w Wielkiej Brytanii państwo dotuje kino poprzez Brytyjski Instytut Filmowy i British Screen Finance Ltd, ale najbardziej wspierają je telewizje: publiczna BBC i prywatne – Channel Four i BSkyB; we Włoszech ustawa z 1994 r. nazwana Pilną interwencją na rzecz włoskiej kinematografii, reguluje rozległy system wspierania, m.in. poprzez 13% odpis od biletów, który jako dotacja automatyczna jest w całości przekazywany producentom, a na produkcję ma duży wpływ holding państwowy Ente Cinema; w Grecji dotowanie kinematografii odbywa się za pośrednictwem Greckiego Ośrodka Filmowego, w Holandii – dwóch funduszy filmowych, w Portugalii – Instytutu Filmowego i Audiowizualnego IPACA, w Niemczech, gdzie każdy kraj związkowy ma autonomię w tym zakresie, m.in. przez Niemiecki Fundusz Filmowy, w Szwecji – Instytut Filmowy, w Hiszpanii – Instytut Kinematografii i Sztuk Audiowizualnych, w Norwegii – Norweski Instytut Filmowy i Fundację Kultury Audiowizualnej.

Przykłady można mnożyć. Wniosek należy sformułować tylko jeden: niemal we wszystkich państwach tzw. wysoko i średniorozwiniętych, z którymi Polska utrzymuje duże lub średnie kontakty kulturalne istnieją rozbudowane i są coraz bardziej rozbudowywane systemy wspierania kinematografii narodowych, uwzględniające interesy kultur regionalnych. O wysokiej randze kulturowej kina świadczy również fakt, że we wszystkich państwach Unii Europejskiej funkcjonują przepisy dokładnie określające „narodowy” charakter filmu, sposoby zaliczania utworów do tej kategorii i zasady, na których można je dotować. Oznacza to, że w dobie globalizacji i elektronicznych multimediów kino nadal jest jednym z najważniejszych środków komunikacji i jedną z najważniejszych sztuk w procesie kształtowania tożsamości narodowej, a poprzez nią tożsamości europejskiej i globalnej.

Od przełomu wieków wzrastają w polityce kulturalnej wielu krajów tendencje do wspierania kinematografii przez władze lokalne i regionalne, powołujące specjalne fundusze inwestycyjne, centra informujące i koordynujące działania oraz prowadzące aktywną promocję miast i regionów. W ostatnich latach regionalne fundusze filmowe skutecznie działają m.in. w Holandii, we Włoszech, w Finlandii, Hiszpanii, Szwecji, Francji, Niemczech i Wielkiej Brytanii. Wzrastający udział funduszy tego typu w finansowaniu filmów europejskich ilustruje rysunek przytoczony za SRKA (s. 176).

Udział poszczególnych funduszy w finansowaniu filmów europejskich:
2005* - dane szacunkowe wg Cineregio.org Europejskie* - fundusze UE oraz ponad krajowe typu Nordic Fund w Skandynawii lub Jan Vrijman Fund (NE)

Biorąc po uwagę przytoczone fakty i opisane systemy finansowania kinematografii trzeba przyznać rację autorom SRKA, gdy stwierdzają: „W Polsce nie sformułowano dotąd celów, zasad i sposobów realizacji polityki audiowizualnej jako takiej, ani konkretnie w zakresie ochrony tożsamości i suwerenności kulturalnej. Nie sformułowano także odrębnych całościowych polityk w zakresie telewizji i innych mediów elektronicznych” (SRKA, s. 194). Obowiązująca od 2005 r. Ustawa stwarza częściową podstawę do konstruowania polityki, ponieważ we właściwą stronę ukierunkowuje rozwój polskiej kinematografii, włączając ją w dominujący nurt europejskiej i światowej polityki kulturalnej.

poprzedni rozdział
 
« Kwiecień 2017 »
PnWtŚrCzPtSbNd
1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

Kultura w internecie


Miejskie powidoki


Partner technologiczny
Orange
Partnerzy
Województwo Małopolskie Urząd Miasta Krakowa
Współorganizatorzy
Uniwersytet Krakowskie
Organizator
NCK
Pod patronatem
Ministerstwo
Partnerzy medialni
Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo