1.1. Autorzy

Z pisania książek w Polsce w początkach XXI wieku mogą utrzymać się jedynie najbardziej znani i najlepiej sprzedający się pisarze. Można oszacować, że bestsellerowy polski autor przeciętnie zarabia około 10 tys. zł miesięcznie, jeśli założymy że na rynku jest co najmniej kilka jego książek o dobrych wynikach sprzedaży, a on sam angażuje się w ich promocję, uczestnicząc w wielu spotkaniach autorskich, za które pobiera dodatkowe wynagrodzenie.

Systemy stypendialne dla autorów książek w Polsce nie istnieją, z wyjątkiem niewielkich stypendiów Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, pochodzących z budżetu państwa oraz z Funduszu Promocji Twórczości. Dla porównania w Niemczech stypendia są finansowane przez fundacje lub samorządy miast. Ze stypendiów zagranicznych korzystają nieliczni polscy pisarze, przyznają je głównie organizacje pozarządowe.


Pisarzy zrzeszają dwie organizacje. Są to: Stowarzyszenie Pisarzy Polskich oraz Związek Literatów Polskich. Pozycję opiniotwórczą zachowuje Polski PEN Club. Niektórzy tłumacze są członkami Stowarzyszenia Tłumaczy Polskich.

Autorzy w większości przypadków sami sprzedają swoje prawa autorskie wydawnictwom. Jedynie nielicznych (procent w granicach błędu statystycznego) reprezentują agencje. Przy sprzedaży praw do zagranicznych wydań zazwyczaj reprezentują autorów wydawcy. W Polsce działa kilka agencji autorskich/literackich, dwie największe to Agencja Literacka ANAW oraz Agencja Graal. Ponadto istnieje kilka mniejszych, na przykład Agencja Runa, Aleksandra Anna Markiewicz, Agencja Puenta, Agencja Literacka Helfa.

W Polsce corocznie zawieranych jest kilkadziesiąt tysięcy umów mających za przedmiot prawa autorskie związane z wydawaniem książek, a więc prawa do: tekstów książek, przekładów, okładek, ilustracji itp. Każdego roku polscy wydawcy podpisują około. 6 tys. umów licencyjnych z podmiotami zagranicznym (z reguły z zagranicznymi wydawnictwami), tyle samo umów z tłumaczami, ponadto ok. 7 tys. umów z autorami polskimi lub ich spadkobiercami, a także ok. 20 tys. umów dotyczących oprawy graficznej książek (projekty okładek, ilustracje, fotografie, skład).

Umowy zawierane przez polskich twórców to albo umowy przenoszące autorskie prawa majątkowe, albo umowy licencyjne, z reguły wyłączne. Twórcy mają coraz lepszą orientację co do ochrony ich praw i coraz częściej nie wyrażają zgody na umowne przeniesienie autorskich praw majątkowych, godząc się jedynie na umowy licencyjne. Umowy przenoszące autorskie prawa majątkowe skłonni są zawierać mniej znani twórcy – autorzy, ilustratorzy bądź tłumacze. W obrocie zagranicznym stosowane są wyłącznie umowy licencyjne, głównie wyłączne.

Wynagrodzenie przypadające w udziale uprawnionemu to z reguły procent od ceny detalicznej sprzedaży egzemplarza, który waha się w przedziale od 5% do 15%. W umowach z zagranicznymi licencjodawcami dominuje rozliczenie progowe – procent należny zagranicznemu partnerowi wzrasta wraz z liczbą sprzedanych egzemplarzy. Umowy przewidujące wynagrodzenie procentowe zawsze przewidują wypłatę zaliczki – przeciętnie wynosi ona ok. 3 000-5 000 zł lub równowartość tej kwoty w dolarach lub euro.