Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą politykę.

[ Zamknij ]

Organizacja życia teatralnego w Polsce

2.1. Teatry publiczne

2.1.3. Decentralizacja teatrów publicznych

2.1.3.2. Program pilotażowy.


Kolejnym etapem decentralizacji zarządzania kulturą był Program Pilotażowy Reformy Administracji Publicznej (1993) oraz ustawa „o dużych miastach”8(1995), gdy ustawowo umożliwiono tworzenie teatrów samorządowych. Doświadczenia pierwszych lat funkcjonowania teatrów miejskich pozwalały uwolnić się od obawy o ich likwidację. Andrzej Ziębiński uważał, że dla komunalizacji teatrów „jedyną owocną drogą są negocjacje między zainteresowanymi, tj. wojewodą i samorządem. Nie ma aktu ustawowego regulującego ten problem systemowo i bardzo dobrze, gdyż taka decyzja mogłaby skończyć się katastrofą teatrów w Polsce”9. Pilotaż postanawiał jednak inaczej.

Program pilotażowy był realizowany na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z 13 lipca 1993 r., na mocy którego władze 46 największych miast polskich przejmowały dobrowolnie dodatkowe zadania, między innymi nadzór i opiekę nad instytucjami kultury działającymi na ich terenie. W ramach programu teatry nadal otrzymywały dotację z budżetu państwowego, ale za pośrednictwem zarządu miasta, nadzorującego pracę teatru. Większość teatrów otrzymywała też dotacje z kasy miejskiej. Uznawano to rozwiązanie za połowiczne, ale jego zaletą była możność finansowania teatrów miejskich z budżetu państwa (co wcześniej było niemożliwe). Zakładano, że pilotaż będzie etapem reformy samorządowej w Polsce, po którym nastąpi komunalizacja większości teatrów. Docelowa liczba teatrów państwowych miała nie przekraczać 1/3 liczby teatrów państwowych w roku 1989. Pilotaż miał objąć większość teatrów w kraju. Do rozporządzenia dołączono Załącznik nr 2, w którym znalazła się lista instytucji nie podlegających przekazaniu, znalazło się na niej 17 teatrów: z Białegostoku, Bydgoszczy, Gdańska, Katowic, Koszalina, Gardzienic, Lublina (dwa), Łodzi (dwa), Olsztyna, Opola, Poznania, Szczecina, Torunia, Wrocławia (dwa).

Decyzja rządu wywołała protest środowiska teatralnego, zaskoczonego przyśpieszeniem komunalizacji – na naradzie w URM uznano, że proces będzie odbywał się ewolucyjnie w ciągu trzech lat. Nie było oficjalnego komunikatu, nie uzgodniono też z ZASP-em listy teatrów, które przekazaniu nie podlegają. Prezes ZASP Andrzej Łapicki komentował: „Nie wiem, kto tę listę współtworzył. [...] Wskazywałem panu wicepremierowi i panu ministrowi na niebezpieczeństwo, które ta przyspieszona reforma wprowadzi w środku sezonu. [...] Według oświadczeń Ministerstwa – na sezon 93/94 teatry przekazane będą miały budżet gwarantowany centralnie. A co dalej? A co w sezonie 94/95? Nie chcę tu przedstawiać czarnego scenariusza, ale należy się liczyć z tym, że około 40% teatrów przekazanych samorządom padnie, co pociągnie za sobą tragiczne skutki dla naszego środowiska”10.

Wkrótce odbyły się przyspieszone wybory do parlamentu. Nowy rząd SLD-PSL zahamował decentralizację. Załącznikową listę rozszerzono – do 59 instytucji teatralnych. Proces stopniowego przekazywania instytucji kultury nie został jednak całkowicie wstrzymany. Program objął 33 teatry: 16 teatrów dramatycznych, 13 teatrów lalkowych, 4 teatry muzyczne 11. Tym samym w Polsce w 1994 r. było już 48 teatrów miejskich: 27 dramatycznych, 16 lalkowych i 5 muzycznych. Nadal większość instytucji pozostawała w gestii państwa (64 teatry państwowe: 42 dramatyczne, 9 lalkowych, 13 muzycznych i operowych), 3 teatry (w Sosnowcu, Będzinie, Gnieźnie) współprowadzili wojewoda i miasto.
Gdy w listopadzie 1995 r. uchwalono tzw. ustawę „o dużych miastach”, większość zadań przejmowanych od wojewodów w ramach pilotażu została przekazana miastom jako zadanie własne. 1 stycznia 1996 r. miasta przejęły 79 instytucji kultury12, w tej grupie kolejne teatry (w Sosnowcu, Radomiu, Poznaniu, Gdańsku).

W wyniku pilotażu samorządy otrzymywały w zarząd na ogół teatry gorzej wyposażone i uważane wówczas za słabsze artystycznie. MKiS było zadowolone z reformy ustrojowej w instytucjach kultury, podkreślało skuteczność zmian systemowych („bodaj najrozleglejszych w sferze budżetowej polskiej gospodarki”13), udało się powstrzymać narastający od połowy lat osiemdziesiątych kryzys aktywności tych instytucji, które od 1992 r., mimo kurczących się dotacji, wkładały „dużo energii w uatrakcyjnienie oferty artystycznej”. Wzrosła liczba premier, nieznacznie zwiększyła się liczba przedstawień, nastąpił wzrost liczby widzów.


------------------------------------------------------------
8 Ustawa miejska z 24 listopada 1995 r., Dz.U. z 1995 r., nr 36, poz. 24 (nowelizacje w grudniu 1996 r. i w grudniu 1997 r.).
9 Pismo Pełnomocnika Ministra do spraw Teatru Andrzeja Ziębińskiego do NIK z 7 grudnia 1992, [DSiPT MKiDN].
10 Prezes ZASP Andrzej Łapicki o projekcie przekazania teatrów wojewódzkich gminom miejskim, „Teatr” 1993, nr 7–8.
11 Funkcjonowanie i potrzeby instytucji artystycznych w Polsce. Wprowadzenie do bieżącej problematyki. Materiał przyg. dla Komisji Kultury i Środków Przekazu Sejmu RP, MKiS, Warszawa, sierpień 1995, s. 5.
12 G. Prawelska-Skrzypek, Polityka kulturalna polskich samorządów. Wybrane zagadnienia, Wydawnictwo UJ, Kraków 2003, s. 24–25.
13 Funkcjonowanie i potrzeby instytucji artystycznych w Polsce..., s. 6.


« Lipiec 2017 »
PnWtŚrCzPtSbNd
1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31

Kultura w internecie


Miejskie powidoki


Partner technologiczny
Orange
Partnerzy
Województwo Małopolskie Urząd Miasta Krakowa
Współorganizatorzy
Uniwersytet Krakowskie
Organizator
NCK
Pod patronatem
Ministerstwo
Partnerzy medialni
Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo