Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą politykę.

[ Zamknij ]

Zasady zarządzania instytucjami kultury i finansowania działalności kulturalnej

3. 2. Relacje między administracją rządową i samorządową

Administracja publiczna to rodzaj organizacji, która ma wiele funkcji. Przede wszystkim są to funkcje rządzenia i wykonywania zadań (administracja porządkowo-reglamentacyjna, administracja właścicielska, administracja świadcząca) oraz zarządzania zasobami administracji. Funkcje te są realizowane w obszarze zarządzania publicznego, który od strony podmiotowej zbudowany jest na zasadach pluralistycznych, to znaczy istnieje wiele różnych podmiotów administracji publicznej i każdy z tych podmiotów odrębnie realizuje swoje cele we wszystkich wyżej wymienionych funkcjach 5 .

Przy czym istotne jest, aby funkcje te nie ulegały pomieszaniu i sprawy o charakterze ogólnopaństwowym były przypisane do rządu i administracji rządowej, a sprawy o charakterze lokalnym czy regionalnym były przypisane odpowiednim szczeblom samorządu terytorialnego i przez nie wykonywane. Takie powinny być reguły, ale w praktyce stale występuje pomieszanie kompetencji i spraw w obszarze kultury (choć nie tylko).

Instytucje kultury, których organizatorami są jednostki samorządu terytorialnego, mogą otrzymywać dotacje na zadania objęte mecenatem państwa, w tym dotacje na wydatki inwestycyjne, z budżetu państwa w części, której dysponentem jest minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. W 1996 r. wprowadzono do ustawy zapis (art. 1 ust 3) mówiący o tym , że minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego może wspierać finansowo realizację planowanych na dany rok zadań związanych z polityką kulturalną państwa, prowadzonych przez instytucje kultury i inne podmioty nie należące do sektora finansów publicznych. Od 1 stycznia 1999 r. także organy jednostek samorządu terytorialnego, w zakresie swych właściwości, mogą wspierać finansowo działalność kulturalną o szczególnym znaczeniu.

Po przyjęciu w 2005 r. niewielkiej nowelizacji Ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej państwowe instytucje kultury, dla których organizatorem jest minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, z jednej strony mogą za jego zgodą udzielać dofinansowania (w tym wydatków inwestycyjnych) podmiotom prowadzącym działalność w dziedzinie kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, z drugiej strony zaś wszystkie państwowe instytucje kultury mogą występować i otrzymywać dotacje z budżetów jednostek samorządu terytorialnego (art. 28 ust. 1b) na zadania ważne z punktu widzenia regionalnej polityki rozwoju w zakresie rozwoju kultury (w tym dotacje na wydatki inwestycyjne). Całościowy obraz jest taki, że pozornie wszyscy mogą w zasadzie finansować wszystko. W praktyce jednak podstawowe znaczenie ma finansowanie z poziomu centralnego, o które dobija się każdy, gdyż dopiero ono nobilituje i daje elementarne bezpieczeństwo. Jeżeli wielotorowe finansowanie projektów artystycznych i nowej działalności programowej jest uzasadnione i może zostać uznane za przejaw polityki kulturalnej, to tego rodzaju finansowanie działalności statutowej i utrzymania instytucji kultury rozmywa odpowiedzialność. W tym zakresie nie jest świadectwem określonej polityki, lecz polityczno-towarzyskiej uznaniowości.

Część administracji podległej ministrowi właściwemu do spraw kultury i dziedzictwa narodowego działa w formie wyodrębnionej służby państwowej. Jednak na przykład w przypadku służby konserwatorskiej można mówić o chronicznej zapaści organizacyjnej i kadrowej, wynikającej między innymi z jej permanentnego reorganizowania (reformę przeprowadzano w latach 1990, 1996, 1998/9, 2002 i 2003) oraz poddawania politycznej presji, co prowadzi do utraty autonomii, etosu i długofalowych celów. Przy czym kolejne reformy organizacyjne miały wycinkowy charakter i nie wynikały z ustalonej pierwotnie wizji państwa i jego roli w rozwoju kultury oraz sprecyzowania w tej dziedzinie interesu publicznego i potrzeb społecznych.

Ten przykład pokazuje między innymi, że nadal poważnym problemem zarządzania w kulturze są niedookreślone relacje w układzie minister (ministerstwo) – wojewoda – samorząd województwa. Z szerszej perspektywy widać, że w całym systemie państwowym nieprecyzyjnie są ulokowane funkcje prowadzenia polityki publicznej, kształtowania reguł i norm postępowania, świadczenia usług, podejmowania decyzji administracyjnych oraz nadzoru i kontroli. Jednocześnie dostępne administracji publicznej instrumenty nie są skutecznie wykorzystywane, także z powodu niskiej zdolności jej podmiotów do współpracy, wymiany informacji, doskonalenia umiejętności i dzielenia się wiedzą.

W zakresie polityki kulturalnej zasadniczym elementem nowego podejścia powinno być ustanowienie inaczej usystematyzowanej współpracy między samorządami, odpowiadającymi dzisiaj w największej mierze za kondycję sektora kultury, a strukturami i agendami rządowymi. Metoda otwartej koordynacji powinna stwarzać warunki zarówno do współdziałania, jak i do nieskrępowanego, samorządnego, opartego na faktycznej odpowiedzialności, wyboru form i metod prowadzenia działalności w obszarze kultury. Ministerstwo pełniłoby rolę koordynatora i mediatora w tworzeniu programów umożliwiających ściślejsze powiązanie kultury z działaniami ministerstw gospodarczych. Byłoby dla sektora kultury swego rodzaju strategicznym przywódcą, a nie kluczowym dysponentem finansów i zasobów instytucjonalnych oraz drobiazgowym nadzorcą.

Minister właściwy do spraw kultury i dziedzictwa narodowego jest konstytucyjnym organem państwa odpowiedzialnym za kulturę, odpowiada tym samym za całość czytelnych
i spójnych uregulowań legislacyjnych dla sektora kultury. Aby realizować swoją funkcję powinien mieć do dyspozycji niezbędne instrumenty prawne, organizacyjne i finansowe, ale przypisane do jego kompetencji i zadań strategicznych. I właśnie na nie powinna być ukierunkowana działalność ministerstwa.

Za właściwy należy uznać taki model, w którym administracja centralna przyjmuje rolę kreatora polityki horyzontalnej i „sektorowej” oraz stymuluje i monitoruje jej realizację przez inne, partnersko traktowane podmioty. Administracja centralna powinna być zwłaszcza partnerem („porozumienie programowe”) jednostek samorządu terytorialnego oraz podmiotów niepublicznych i wspólnie z nimi kształtować rozwój sektora kultury. Możliwe w ten sposób byłoby wspieranie realizacji długofalowych procesów i zjawisk w kulturze (swoista „inwestycja celowa”), a nie jedynie coroczne dotowanie wybranych działań i podmiotów oraz tworzenie i utrzymywanie kolejnych własnych (resortowych) czy wspólnych (z innymi podmiotami) bytów instytucjonalnych (skądinąd permanentnie reorganizowanych).

Ustawowym obowiązkiem samorządów województw jest opracowanie i przyjmowanie strategii rozwoju. Jednym z obszarów, do których odnoszą się wojewódzkie strategie rozwoju, jest kultura. Ich analiza pokazuje, że kulturze w wyznaczanych kierunkach rozwoju przypisywane są różne role:
• czynnika lub wyznacznika tożsamości regionalnej i odrębności o charakterze regionalnym (zawsze pozytywnie);
• czynnika istniejącej, możliwej i niezbędnej integracji w obrębie całego regionu, z zachowaniem tożsamości lokalnych;
• czynnika kształtującego jakość i poziom życia mieszkańców regionu, odnoszącego się do ich aspiracji w zakresie czynnego i aktywnego udziału w tworzeniu kultury i konsumpcji o charakterze kulturalnym, w tym potrzeb wynikających z zachowania dziedzictwa kulturowego.
• czynnika rozwoju gospodarczego, silnie powiązanego z sektorem turystyki kulturowej i mniej z przemysłami kultury.

Bardziej szczegółowo ujęte w wojewódzkich strategiach rozwoju zapisy wskazujące na włączenie kwestii dotyczących kultury w obszar aktywnej polityki rozwoju regionalnego najczęściej obejmują:
• zachowanie materialnego dziedzictwa kulturowego i wykorzystywanie jego zasobów do budowania ofert turystycznych;
• sprzyjanie rozwojowi wszelkich (sic!) form wyrazu artystycznego w obszarze kultury i sztuki (trudno znaleźć jakieś preferencje dotyczące różnych dziedzin kultury);
• utrzymanie i rozbudowę infrastruktury służącej kulturze, traktowanej raczej jako infrastruktura społeczna i niezbędna do poprawy dostępności kultury (zwłaszcza w środowiskach wiejskich);
• skupienie się na wspieraniu procesów metropolizacji (ośrodki o charakterze metropolitalnym), w których usługi kultury zostały przypisane do wyznaczników istnienia takich funkcjonalnych ośrodków;
• umacnianie aktywności społeczeństwa w obszarze kultury oraz sprzyjanie rozwojowi talentów i uprawianiu sztuki, także jako metody wzmacniania kapitału społecznego;
• wspieranie wszelkich działań na rzecz tożsamości lokalnej i regionalnej (w tym wielokulturowości) oraz możliwości zaistnienia w europejskim obiegu kultury;
• promocję walorów dziedzictwa i zasobów kultury jako determinant wizerunku regionu;
• tworzenie ofert edukacyjnych z wykorzystaniem zjawisk występujących w kulturze i edukacji na rzecz kultury, w tym podnoszenie poziomu wykształcenia, a więc i percepcji sztuki.

Podsumowując można stwierdzić, że kultura w wojewódzkich strategiach rozwoju jest obecna, ale w sposób deklaratywny, wręcz uroczysty – przez odniesienie się zwłaszcza do tożsamości, zasobów dziedzictwa, wzorców o charakterze symbolicznym, tradycji i różnorodnych form artystycznego wyrazu tej tradycji. Dominuje nastawienie szlachetnego wspierania wszystkiego, co dotyczy obszaru szeroko rozumianej kultury (są to i krajobraz kulturowy, jakość życia, edukacji, i przychody z turystyki). Słabiej akcentowane są (w wielu strategiach nieobecne) zagadnienia dotyczące przemysłów kultury, znaczenia związków kultury i gospodarki, w tym jej wpływu na innowacyjność, kreatywność i jakość kapitału ludzkiego. Rzadko deklaruje się osiąganie za sprawą kultury jakiejkolwiek przewagi konkurencyjnej. Strategie nie formują refleksji dotyczącej potrzeby funkcjonalnych czy organizacyjnych zmian w sektorze kultury.

poprzedni rozdział
...............................................................................
5 H. Izdebski, M. Kulesza, Administracja publiczna. Zagadnienia ogólne, wyd. 3 rozszerzone, Liber, Warszawa 2004, s. 101.

 
« Listopad 2017 »
PnWtŚrCzPtSbNd
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30

Kultura w internecie


Miejskie powidoki


Partner technologiczny
Orange
Partnerzy
Województwo Małopolskie Urząd Miasta Krakowa
Współorganizatorzy
Uniwersytet Krakowskie
Organizator
NCK
Pod patronatem
Ministerstwo
Partnerzy medialni
Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo