2.4. Kształtowanie domeny publicznej

Dobrym przykładem kształtowania domeny publicznej (public domain) w zakresie kultury jest realizowany program EUROPEANA (http://www.europeana.eu/portal/partners.html), którego celem jest udostępnienie przez Internet zasobów muzeów, archiwów i bibliotek. Polska jest partnerem projektu, ale jedyną instytucją zlinkowaną ze stronami Europeana obecnie jest tylko Biblioteka Narodowa, a prezentowane zdigitalizowane zasoby są tylko bardzo niewielkim procentem zbiorów.

Różne nowe funkcje muzeów , zwłaszcza zaś wzrastające znaczenie edukacji i akcji społecznych oraz korzystanie z technologii transmisji obrazów i dźwięku, w nieznany wcześniej sposób, rozbudowują znaczenie tzw. domeny publicznej, czyli strefy wykorzystania wizualizacji i nagrań (w tym filmów) w obszarze powszechnie dostępnym, także poza siedzibami muzeów. Według powszechnie przyjmowanej definicji za domenę publiczną uznaje się ogół twórczości, do której wygasły prawa autorskie (według polskiego prawa autorskiego –autorskie prawa majątkowe wygasają 70 lat po śmierci twórcy, art. 36 i nast. Ustawy o prawie autorskich i prawach pokrewnych). Jest to więc zbiór obrazów, tekstów, filmów, muzyki, zarejestrowanych dzieł teatralnych i baletowych, które w pewnym momencie stają się „własnością publiczną”. Badania nad tym obszarem w szerokim zakresie prowadzi Center for the Study of Public Domain w Duke University⁶⁵ , wydaje publikacje z zakresu prawa i między innymi kształci kadrę osób zatrudnionych w kulturze.

Polityka muzeów pobierających opłaty licencyjne za reprodukcje dzieł i obiektów technicznych (w tym baz danych) należących do „dziedzictwa ludzkości” przez wiele środowisk prawniczych jest oceniana jako stojąca w sprzeczności z funkcjonowaniem domeny publicznej. Zagadnienie to, obecnie będące przedmiotem studiów przygotowawczych dla dyrektyw Rady Europy, ma wiele interpretacji, a dyrektywy te powinny respektować tradycje prawa lokalnego, nie naruszając jednak priorytetu edukacji nad wszelkimi innymi racjami i interesami.



------------------------------------------
⁶⁵ Center for the Study of the Public Domain, Duke University Law School, Science Drive & Towerview, Box 90360, Durham, NC 27708-036, tel. 001 (919) 613-7270.