Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą politykę.

[ Zamknij ]

Sytuacja muzeów w Polsce po 1989 r.

1.5. Stan zbiorów i prawa własności, problem „zbiorów osieroconych”

Według danych GUS18, w muzeach polskich w 2007 r. znajdowało się ponad 13 milionów eksponatów. Bardziej prawdopodobna wydaje się szacunkowa liczba ok. 21 milionów muzealiów19. Także w tym przypadku obliczenia zawierają błąd metody – nie ma ujednoliconego, przyjętego w całej Polsce standardu liczenia zespołów obiektów, systemy inwentaryzacji muzealiów różnią się w zależności od rodzaju zbiorów (np. inaczej liczone są „masowe” zbiory archeologiczne czy przyrodnicze, a inaczej dzieła sztuki). W latach 1989-2008 nie wypracowano i nie wdrożono właściwej metodologicznie ankiety GUS w tym zakresie.

Jednym z największych problemów muzeów polskich jest brak regulacji prawnych określających prawo własności do posiadanych (przechowywanych) zbiorów. Wojny i zmiany granic Polski w XX wieku spowodowały między innymi:
• zaginięcie dokumentów archiwalnych i źródłowych dotyczących posiadanych przez muzea zbiorów;
• brak pełnej dokumentacji zbiorów przejętych, np. mienia poniemieckiego, mienia pożydowskiego, mienia różnych grup wyznaniowych (np. majątek kościołów zreformowanych i prawosławnych przed 1945 r.);
• zaginięcie ksiąg inwentarzowych;
• niejednoznaczność zapisu i kwalifikacji obiektów muzealnych w sytuacji trwania procesu reprywatyzacji20 .

Ilościowa i jakościowa analiza problemu wykazała, że wśród zgłoszonych w badaniu w 2005 r. 5 512 149 obiektów ze zbiorów muzeów jedynie 3 742 509 (czyli 67%) miało udokumentowane pochodzenie. Zostało to ustalone na podstawie ankiety opracowanej przez Dorotę Folgę-Januszewską we współpracy z Departamentem Dziedzictwa Ministerstwa Kultury i Sztuki pod auspicjami Polskiego Komitetu Narodowego ICOM21. Ankieta objęła 816 instytucji muzealnych, z których jedynie 261 udzieliło miarodajnych odpowiedzi. Trzeba pamiętać, iż obecnie funkcjonuje1025 takich instytucji, skala problemów jest zatem z pewnością znacznie większa i wymaga ponownego badania.

Sytuację pogarsza niewdrożenie procesu obowiązkowego badania pochodzenia zbiorów muzealnych i długoterminowego planowania polityki nabywania lub zbywania posiadanych zbiorów. Zagadnienie to powiązane jest z reprywatyzacją kolekcji przejętych niegdyś niezgodnie z ówczesnym (1945-1946) prawem bądź po 1989 r. wskazanych przez sądy jako podlegające zwrotom. Jest to problem bardzo skomplikowany wobec utraty – w okresie 1939-195522 – lub nieistnienia wielu dokumentów własności. Koniecznością wydaje się rozpoczęcie „wielkiego liczenia” zbiorów muzealnych – w zakresie zarówno liczby, jak i wyceny wartości zgromadzonych kolekcji. Ze względów politycznych szczególnie ważkim argumentem byłoby uzmysłowienie władzom państwowym, iż muzea to nie tylko instytucje kultury, ale przede wszystkim zarządcy i opiekunowie majątku narodowego o szczególnie wysokiej wartości!


--------------------------------
18 Dane te są z całą pewnością niepełne ze względu na zaniżenie liczby badanych instytucji.
19 Jest to obliczenie szacunkowe, gdyż przyjmuje się, że skoro GUS uwzględnia ok. 70 % istniejących muzeów (720 z 1025), to zapewne do liczby 13 mln należy dodać ok. 8 mln eksponatów. Właściwa kalkulacja wymaga szczegółowego badania.
20 Należy pamiętać, że proces ten obecnie jest regulowany wyrokami sądowymi, a nie ustawą reprywatyzacyjną.
21 Zob. D. Folga-Januszewska, A. Jaskanis, Problemy własności zbiorów w muzeach polskich. Ilościowa skala problemów własności, w: Własność a dobra kultury, G. Czubek, P. Kosiewski (red.), Warszawa 2006, s. 57-69, 71-83.
22 1939 – początek drugiej wojny światowej i na skutek zagrożenia działaniami wojennymi masowe deponowanie zbiorów prywatnych w muzeach bez dokumentacji; 1955 – ostatni rok przyjmowania przez muzea tzw. przekazów, czyli zespołów obiektów przekazywanych przez władze państwowe lub terenowe podległym sobie instytucjom kultury bez podania pochodzenia obiektów.



« Kwiecień 2017 »
PnWtŚrCzPtSbNd
1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

Kultura w internecie


Miejskie powidoki


Partner technologiczny
Orange
Partnerzy
Województwo Małopolskie Urząd Miasta Krakowa
Współorganizatorzy
Uniwersytet Krakowskie
Organizator
NCK
Pod patronatem
Ministerstwo
Partnerzy medialni
Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo