Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą politykę.

[ Zamknij ]

Sytuacja muzeów w Polsce po 1989 r.

1.4. Finansowanie: źródła, proporcje, patologie

Jak wspominano, w latach 1989-2008 nie prowadzono przekrojowych badań ukazujących poziom i strukturę finansowania muzeów w Polsce. Taką analizę utrudniała zapewne mnogość form organizacyjnych muzeów i ich podległość bardzo różnym organizatorom, ale przede wszystkim powodem był brak w Polsce profesjonalnego ośrodka muzeologicznego zajmującego się analizą sytuacji muzeów.

Dlatego w celu „dotknięcia” problemu Narodowe Centrum Kultury przeprowadziło w listopadzie 2008 r. (według projektu Doroty Folgi-Januszewskiej) badanie ankietowe, którego celem badania było określenie w budżecie rocznym muzeum procentowego udziału dotacji od organizatora (państwa, samorządów, innych) w ciągu ostatnich dziesięciu lat, procentowego udziału w nim dochodów wypracowywanych przez instytucję oraz procentowego poziomu wsparcia sponsorów zewnętrznych. Taka analiza struktury finansowania pozwala określić poziom „prywatyzacji” instytucji muzealnych (czyli ich „urynkowienia”), dynamikę ich działalności, ale także prognozować ryzyko wynikające z zaburzeń ekonomicznych w kraju (por. załączniki 1 i 2).

Trzeba zastrzec na wstępie, że badanie to oczywiście nie mogło uwzględnić i nie uwzględniło rzeczywistego poziomu potrzeb finansowych tych instytucji, a co za tym idzie – nie daje wyobrażenia o procentowym niedofinansowaniu tych instytucji.

Do badania wyselekcjonowano 14 instytucji podległych Ministrowi Kultury i Dziedzictwa Narodowego (z czego 13 odpowiedziało, niemożność opracowania danych wykazało Muzeum Narodowe w Poznaniu) oraz grupę 70 instytucji podległych samorządom lub przez nie współprowadzonych14 (49 wypełniło ankietę, 12 zgłosiło niemożność odnalezienia dokumentów finansowych sprzed 2002 r.) oraz grupę 20 instytucji prywatnych, wyznaniowych, fundacyjnych oraz muzeów wchodzących w skład większych jednostek organizacyjnych, np. uniwersytetów, parków narodowych, z których 5 wypełniło ankietę, 8 zgłosiło brak danych spowodowany brakiem własnej księgowości).

Pełne dane 67 instytucji pozwoliły zauważyć prawidłowości struktury finansowania i dynamiki budżetowej muzeów w Polsce 1989-2008.
W muzeach podległych Ministrowi Kultury średnia dotacja od organizatora w latach 1998-2008 wynosiła 71% budżetu instytucji, 24% stanowiły dochody własne, a ok. 5% dochody z innych źródeł (sponsorzy prywatni). Skrajne wartości dotacji państwowej to: najniższa – 47% w Muzeum Zamkowym w Malborku, najwyższa – 88,35% w Państwowym Muzeum na Majdanku w Lublinie. Pod względem udziału procentowego dochodów własnych występowały jeszcze większe różnice: od 5,9% w Muzeum Łowiectwa i Jeździectwa w Warszawie do 52% w Muzeum Zamkowym w Malborku. Tak zwane dochody z innych źródeł nigdy nie przekraczały 8,5% budżetu (najwyższe – Muzeum Narodowe w Warszawie), w dwóch wypadkach muzeó w (Muzeum Zamkowe w Malborku i nowo powstałe Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie) nie były w ogóle wykazywane, a najniższe wykazane – to 2,2% w Muzeum Narodowym w Krakowie.

W muzeach podległych samorządom i współprowadzonych przez nie średnia dotacja od organizatora wynosiła w tym samym okresie 81,4%. W tej grupie nie było aż tak dużego zróżnicowania: od 58% w Muzeum Zamkowym w Pszczynie do 96,5% w Muzeum Historii Fotografii w Krakowie. Średni udział procentowy dochodów własnych w budżecie wynosił 14,68%, poziom dochodów ze źródeł prywatnych – równy 5,24% – był porównywalny do osiąganego przez muzea państwowe.

Badana grupa muzeów (ponad 10% wszystkich istniejących w Polsce) wydaje się na tyle reprezentatywna, iż warto zwrócić uwagę i ocenić także zjawisko realnego (liczbowego) wzrostu budżetów w latach 1998-2008 – wzrost ten dla analizowanej grupy muzeów państwowych wyniósł 81%, tzn. średnio budżety muzeów państwowych przez dziesięć lat wzrosły od 107 mln w 1998 r. do 195 mln w 2008 r. W badanych muzeach samorządowych wzrost ten był wyraźnie wyższy – 109%, od 79,6 mln zł w 1998 r. do 167 mln w 2008 r.

Osobno zbadano wyłonioną grupę sześciu muzeów współprowadzonych, wskaźniki średnie wykazują jednak analogiczne prawidłowości jak w grupie muzeów samorządowych, tzn. procentowo średnia dotacja od organizatora w budżecie muzeum stanowiła ponad 81%, a dochody własne ok. 15%, pozostałe – niecałe 5%.

Badanie grupy muzeó w podległych innym organizatorom ukazuje całkowicie odmienną strukturę finansowania, jednak niewielka liczebność tej grupy nie uprawnia do wyciągania ogólnych wnioskó w. W większości są to małe lub niewielkie instytucje o niskich budżetach (nawet poniżej 10 tys. zł rocznie) utrzymywane z własnych dochodó w lub wplecione w strukturę finansową innych instytucji, które wspierają wpływami z biletów (muzea przy parkach narodowych). Szczegółowe wyniki zawierają tabele w załącznikach.

Trzeba też pamiętać, że w wyniku uśrednienia danych do jednej grupy trafiły zarówno muzea usytuowane na głównych szlakach turystycznych (Malbork, Wawel), jak i muzea działające jedynie w wymiarze regionalnym.

Istotne są wyniki analizy dwóch pierwszych grup muzeów. Wyraźnie widać, że grupa muzeów samorządowych uzyskuje o 10% wyższe wsparcie finansowe organizatoró w niż muzea państwowe, które wykazują zatem niższy poziom „urynkowienia”, także ich dochody własne są o 10% niższe. Poziom dofinansowania z innych źródeł jest podobny w obu grupach muzeów. W obu grupach jednak – i ten wniosek jest szczególnie istotny – udział dotacji pochodzącej od organizatora w budżecie instytucji jest niebezpiecznie niski! Już w 1995 r. w czasie szeroko zakrojonej w skali europejskiej akcji szkoleń poświęconych prywatyzacji muzeów publicznych, organizowanych i prowadzonych przez Instytut Dziedzictwa Narodowego Holandii15, wskazano, że w procesie prywatyzacji instytucji muzealnych bezpieczny najwyższy udział dochodó w własnych i innych (pochodzących nie od organizatora) wynosi 17%. Nie powinien on być przekraczany ze względu na ryzyko destabilizacji oraz wejścia w zadłużenie w wypadku zmniejszenia się frekwencji, niesprzyjającej sytuacji ekonomicznej sektora sponsorów prywatnych lub wydarzeń losowych (awarie, zagrożenia klimatyczne i środowiskowe)16. W Polsce procent ten jest wyższy w grupie muzeó w samorządowych (19%), a alarmujący w grupie muzeów państwowych (29%).

Wydaje się, że jedynym rozwiązaniem tej trudnej sytuacji jest wsparcie funkcjonowania muzeów państwowych (a także w niektórych przypadkach samorządowych) tzw. twardą dotacją Skarbu Państwa17 w wysokości od 2 do 12% rocznego budżetu muzeum, przeznaczoną na koszty opieki nad majątkiem państwowym (utrzymanie zbiorów, zapewnienie właściwych warunków klimatu i bezpieczeństwa), a w drugiej kolejności reforma struktury zatrudnienia i zarządzania, która pozwoli na redukcję kosztów osobowych lub przeniesienie ich do systemów projektowych. Trzeba przy tym podkreślić, że żadna reforma organizacyjna wewnątrz muzeów nie rozwiąże wyraźnych patologii w strukturze finansowania.


----------------------------------
14 Instytucje współprowadzone przez Ministra KiDN zostały ujęte wraz z instytucjami samorządowymi, ponieważ w analizowanym okresie 1998-2008 rozpoczynały one działalność jako jednostki samorządowe, a umowy o współprowadzeniu zostały podpisane na ogół po 2004 r., co nie ma wyraźnego wpływu na uśredniony profil finansowania.
15 W szkoleniach („Workshop Autonomy for the National Museums” w Arnhem) ze strony Polski uczestniczyli m.in. Franciszek Cemka, ówczesny dyrektor Departamentu Dziedzictwa Narodowego MKiDN, oraz Dorota Folga-Januszewska.
16 Por. Museum Management and Marketing, R. Sandell, R.R. Jones (red.), London–New York 2007.
Szerzej zob. punkt 3.2 niniejszego opracowania
17 Dane te są z całą pewnością niepełne ze względu na zaniżenie liczby badanych instytucji.
Jest to obliczenie szacunkowe, gdyż przyjmuje się, że skoro GUS uwzględnia ok. 70 % istniejących muzeów (720 z 1025), to zapewne do liczby 13 mln należy dodać ok. 8 mln eksponatów. Właściwa kalkulacja wymaga szczegółowego badania.




     
« Sierpień 2017 »
PnWtŚrCzPtSbNd
1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31

Kultura w internecie


Miejskie powidoki


Partner technologiczny
Orange
Partnerzy
Województwo Małopolskie Urząd Miasta Krakowa
Współorganizatorzy
Uniwersytet Krakowskie
Organizator
NCK
Pod patronatem
Ministerstwo
Partnerzy medialni
Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo