Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą politykę.

[ Zamknij ]

Sytuacja muzeów w Polsce po 1989 r.

1.2. Liczba muzeów, ich byt materialny, inwestycje budowlane w Polsce
w latach 1989-2009


Istniejące w Polsce muzea bez względu na charakter zbiorów są dzielone na cztery grupy:
• muzea podległe Ministrowi Kultury i Dziedzictwa Narodowego, będące państwowymi instytucjami kultury (muzea narodowe, zamki królewskie, muzea specjalistyczne o randze narodowej); muzea martyrologiczne i instytucje podległe innym ministrom, jak Muzeum Wojska Polskiego; oraz muzea podległe kierownikom urzędów centralnych;
• muzea samorządowe utworzone przez jednostki samorządu terytorialnego (w tym muzea wojewódzkie podległe wojewodom, miejskie podległe prezydentom miast lub burmistrzom, powiatowe podległe starostom i gminne podległe wójtom, w niektórych wypadkach są to muzea miejskie);
• muzea współprowadzone (samorządowo-państwowe);
• muzea tworzone przez inne podmioty (wyższe uczelnie, stowarzyszenia, fundacje, związki wyznaniowe, osoby prawne i fizyczne)3.

W danych na temat ogólnej liczby muzeów działających w Polsce istniały i istnieją duże rozbieżności spowodowane przede wszystkim brakiem opracowania jednoznacznej kwalifikacji muzeum jako instytucji. Utworzona dla Instytutu Adama Mickiewicza baza danych muzeów w Polsce4 obejmuje 1025 instytucji muzealnych działających na terenie kraju w grudniu 2008 r. (oddziały muzeów mieszczące się w niezależnych siedzibach i mające odrębne adresy liczone są jako osobne jednostki muzealne; zob. listę testową w portalu „Culture”: http://test2.culture.pl/pl/culture/almanach_muzeow). Są to muzea wszystkich rodzajów, także prywatne, organizowane przez stowarzyszenia i fundacje oraz związki wyznaniowe. Liczba ta wyraźnie różni się od danych GUS, co jest spowodowane z jednej strony wspomnianym brakiem jasnej klasyfikacji instytucji muzealnych w Polsce, z drugiej – brakiem systemu uaktualniania danych.

W zestawieniach za rok 20075 przyjęto w niniejszym opracowaniu liczbę muzeów z 31 grudnia 2007 r. wykazanych w bazie danych PKN ICOM i Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków (KOBiDZ) – czyli 916 instytucji. Także w tym wypadku statystyka GUS za 2007 r.6, wykazująca liczbę 720, muzeów jest nieuzasadniona i trudna do zrozumienia, skoro nawet na stronach internetowych KOBiDZ (http://www.kobidz.pl/app/site.php5/Show/334.html) w grudniu 2007 r. figurowała pełniejsza lista 916 muzeów7.

• GUS za 2007 r. podaje jedynie 15 (brak Muzeum Historii Polski), popełniając przy tym ponadto błąd metodologiczny, ponieważ w innych zestawieniach samodzielne oddziały muzeów liczone są osobno, w tym zaś zestawieniu pozostają niewyodrębnione; por. Kultura w 2007 r., s.35.
•• GUS za 2007 r. podaje liczbę 11 instytucji (brak Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie).

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków (KOBIDZ).

Liczba muzeów rosła systematycznie od 1989 r., ale wzrost ten był spowodowany nie powstaniem nowych instytucji, lecz różnym sposobem ich liczenia oraz ustaleniami nowelizacji Ustawy o muzeach z 2007 r., w której za muzea uznaje się także jednostki wchodzące w skład większych struktur organizacyjnych (np. uniwersytetów, akademii, instytutów). W 1997 r., po reformie administracyjnej i przyjęciu przez Sejm Ustawy o muzeach, liczba instytucji spełniających ówczesne kryteria muzeum wynosiła – 614. W 2005 r. było 814 muzeów (dane przyjęte przez MKiDN i PKN ICOM, według danych GUS było ich tylko 690), w 2007 r. – 916 według KOBiDZ i 720 według GUS, w 2008 r. – 1025 (dane bazy IAM).

W latach 1989 – 2008 nie były prowadzone żadne badania oceniające stan siedzib muzeów. W okresie tym wybudowano niewiele nowych budynków muzealnych, wśród nich znalazły się: Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie, nowe skrzydło Muzeum Narodowego w Poznaniu, nowy gmach Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej w Przemyślu, nowy gmach Muzeum Ziemi Opolskiej w Opolu. Zaadaptowano budynki postindustrialne dla Muzeum Powstania Warszawskiego w Warszawie (2004) i dla Muzeum Sztuki w Łodzi (2008), dokonano rewitalizacji Wyspy Młyńskiej dla Muzeum Okręgowego w Bydgoszczy oraz otwarto 21 nowych oddziałów terenowych już istniejących muzeów (m.in. Muzeum Pałac w Otwocku, oddział Muzeum Narodowego w Warszawie; Muzeum Tradycji Szlacheckiej w Waplewie, oddział Muzeum Narodowego w Gdańsku, Pałac Biskupa Erazma Ciołka – oddział Muzeum Narodowego w Krakowie).

Ponad 65 instytucji (wg danych PKN ICOM) przeszło gruntowne lub częściowe remonty siedzib głównych bądź oddziałów, nie prowadzono jednak statystyki w tym zakresie, co powinno być przedmiotem zalecenia dla GUS.
Zaplanowano budowę pięciu dużych nowych instytucji muzealnych (Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, Muzeum Żydów w Warszawie, Muzeum Historii Polski w Warszawie, Muzeum Sztuki Nowoczesnej we Wrocławiu, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Krakowie, a także rozbudowę nowej siedziby Muzeum Śląskiego w Katowicach (na terenie dawnej kopalni) oraz rozbudowę Muzeum Narodowego w Szczecinie.
 

-------------------------------
3 Klasyfikacja muzeów stosowana przez GUS (por. Kultura w 2007 r. Informacja i opracowania statystyczne, GUS, Warszawa 2008), w której wyodrębnia się muzea artystyczne, archeologiczne, etnograficzne, historyczne, biograficzne, martyrologiczne, przyrodnicze, techniki, regionalne i „inne muzea” wydaje się przestarzała i pozbawiona sensu, ponieważ przyjęte kategorie często się pokrywają (muzea artystyczne mają zbiory archeologiczne, np. Muzeum Narodowe w Warszawie; muzea regionalne, czyli „okręgowe”, mają w swoich kolekcjach wszystkie te typy zbiorów). Konieczne wydaje się przede wszystkim zastosowanie metodologii muzeologicznej do opracowania kategoryzacji muzeów i zmodernizowanie ankiet GUS.
4 Baza opracowana przez Dorotę Folgę-Januszewską i Monikę Tyc, przekazana Instytutowi Adama Mickiewicza w Warszawie w październiku 2008 r. jako początek rozbudowanego programu promocji przez Internet muzeów polskich za granicą. W 2009 r. baza jest systematycznie uzupełniana o opis każdej instytucji w języku polskim i angielskim, lokalizację GPS, zdjęcia i pliki multimedialne.
5 Dane za 2008 r. nie zostały jeszcze opracowane.
6 Kultura w 2007 r., 60 i n. Aktualizacja ankiet GUS w zakresie muzealnictwa wydaje się konieczna. Obecnie wykazywane dane są sprzeczne z informacją gromadzoną i publikowaną przez instytucj
e specjalistyczne (Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji – KOBiDZ, Instytut Adama Mickiewicza – IAM oraz ICOM).
7 W dniu 2 grudnia 2008 r. lista muzeów KOBiDZ zawierała 920 muzeów (http://www.kobidz.pl/app/site.php5/Show/334.html). Jak słusznie zauważył Michał Woźniak w uwagach do niniejszej ekspertyzy – także tę liczbę należy przyjąć z zastrzeżeniami, ponieważ niekiedy tzw. centrale muzeum (czyli dyrekcja i administracja) liczone są jako odrębne jednostki. Prowadzi to do konkluzji, iż dopiero pełna baza adresowa wraz z opisem funkcji będzie podstawą właściwego obliczenia liczby muzeów.


« Grudzień 2017 »
PnWtŚrCzPtSbNd
1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31

Kultura w internecie


Miejskie powidoki


Partner technologiczny
Orange
Partnerzy
Województwo Małopolskie Urząd Miasta Krakowa
Współorganizatorzy
Uniwersytet Krakowskie
Organizator
NCK
Pod patronatem
Ministerstwo
Partnerzy medialni
Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo