Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą politykę.

[ Zamknij ]

Wolność twórczości artystycznej

Definicja
Wolność twórczości artystycznej oznacza nieskrępowane i swobodne działanie człowieka, w którym przejawia się jego pomysłowość i indywidualne podejście do podjętego tematu.


Umiejscowienie w systemie prawa
Prawo konstytucyjne
Prawa człowieka


Aktualny stan prawny
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483, ze zm.); ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.), w zakresie w jakim odnosi się do ochrony dóbr osobistych – art. 23 i 24.


Opis
Konstytucja RP w rozdziale „Wolności i prawa ekonomiczne, socjalne i kulturalne”, w art. 73 gwarantuje każdemu wolność twórczości artystycznej, badań naukowych oraz ogłaszania ich wyników, wolność nauczania, a także wolność korzystania z dóbr kultury. W obszarze kultury z powołanego przepisu można więc wyodrębnić wolność twórczości artystycznej, wolność ogłaszania wyników działalności twórczej i wolność korzystania z dóbr kultury.

Twórczość artystyczna

Twórczość artystyczna (jak również inne rodzaje twórczości) zaliczona jest do sfery dóbr osobistych, chronionych przepisami prawa cywilnego. Wolność twórczości artystycznej łączy się z wolnością wypowiedzi, gwarantowaną przez Konstytucję w art. 54 (a Europejską konwencję praw człowieka w art. 10).

Powołany przepis art. 73 Konstytucji pozwala wyróżnić, w obszarze wolności prowadzenia działalności artystycznej, wolności w zakresie swobody podejmowania i prowadzenia działalności artystycznej, wyboru miejsca i formy prowadzenia tej działalności, określenia przedmiotu, zakresu i metod działalności, jak również ogłaszania i rozpowszechniania jej wyników. Twórczość artystyczna dotyczy sfery dóbr niematerialnych człowieka, tj. sfery duchowej, czy procesów myślowych (myśli, idee, pomysły itp.).

Wolność ogłaszania wyników działalności twórczej


Wolność ta polega na upublicznianiu, rozpowszechnianiu rezultatu działalności twórczej (artystycznej) człowieka. Możliwość swobodnego ogłaszania wyników twórczości jest niezbędną przesłanką realizacji wolności twórczości artystycznej. Twórcy mają więc zapewnione prawo do podjęcia decyzji w sprawie przedstawienia swojego działa. Wobec powyższego na państwie spoczywa obowiązek stworzenia systemu, który umożliwiłby rozpowszechnianie wyników twórczości bez ograniczeń, w formie wybranej przez twórcę.

Wolność korzystania z dóbr kultury

Przepis art. 73 Konstytucji gwarantuje każdemu wolność korzystania z dóbr kultury. O ile wolność twórczości (i wolność ogłaszania rezultatów pracy twórczej) dotyczy działania, ma charakter czynny, to wolność korzystania z dóbr kultury polega na zapewnieniu dostępu do istniejących już dzieł. Wolność ta zależy od wcześniejszych dokonań twórców. Dostęp do dóbr kultury obywatelom ma obowiązek zapewnić państwo, które ma stworzyć najskuteczniejsze warunki związane z dostępem do tych dóbr.

Ograniczenie wolności

Jak wynika z art. 31 Konstytucji, każda wolność, w tym twórczości artystyczne, może zostać w pewnych sytuacjach ograniczona. Ograniczenia są dopuszczalne jedynie wówczas, gdy wynikają z przepisów ustawy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, dla ochrony środowiska, zdrowia, moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób i tylko wtedy, gdy realizacja określonego celu nie była możliwa przy użyciu innych środków, mniej uciążliwych dla obywatela, bo słabiej ingerujących w jego sferę praw i wolności.

Swoboda twórczości artystycznej może zostać ograniczona z punktu widzenia interesu ogólnego, ponieważ istnieje konieczność ograniczenia praw i wolności jednostki, w celu zapobieżenia realnym lub tylko potencjalnym kolizjom z interesami całego społeczeństwa.

Sprawa Doroty Nieznalskiej

Najgłośniejszą sprawą dotyczącą wolności twórczości artystycznej jest sprawa Doroty Nieznalskiej, związana z jej instalacją z video pt: "Pasja" wystawioną w gdańskiej galerii Wyspa podczas wystawy w grudniu 2001 r. Proces Nieznalskiej to pierwszy w Polsce po 1989 r. proces artysty. Artystka została oskarżona o naruszenie art. 196 kodeksu karnego, tj. obrazę uczuć religijnych innych osób. Po blisko 6 latach procesu, 4 czerwca 2009 r. sąd w Gdańsku uniewinnił artystkę (zob. -> www.nieznalska.art.pl).


Bibliografia
  • B. Banaszak, Prawo konstytucyjne, Warszawa 1999.
  • B. Banaszak, A. Preisner (red.), Prawa i wolności obywatelskie w Konstytucji RP, Warszawa 2002.
  • W. Skrzydło, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2007.
  • I. C. Kamiński, Swoboda wypowiedzi w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, Kraków 2006.
  • Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483, ze zm.).
  • ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.).
  • Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Europejska konwencja praw człowieka) sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze zm.).
WWW
Inicjatywa Indeks 73 www.indeks73.pl

Prawo kultury i sztuki : Ustrojowe aspekty prawa kultury i sztuki
Autor : Joanna Hołda

Dodaj komentarz:

Nick:
E-mail:
Treść:
Wpisz tekst z obrazka: CAPTCHA Image

Inny obrazek


Komentarze:

« Maj 2018 »
PnWtŚrCzPtSbNd
1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31

Miejskie powidoki


Partner technologiczny
Orange
Partnerzy
Województwo Małopolskie Urząd Miasta Krakowa
Współorganizatorzy
Uniwersytet Krakowskie
Organizator
NCK
Pod patronatem
Ministerstwo
Partnerzy medialni
Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo