Paweł Hertz z namaszczeniem wchodząc do Muzeum Narodowego w Krakowie, nie krył swojej niechęci do płótna, na którym po prostu rozpięty został stary parasol. Wspominał o nim w tekście „Miary i wagi” z 1978 roku, gdzie następnie przedstawiał swoje wątpliwości, czy można „to” nazwać „obrazem”. Niemożliwe jest przecież patrzenie na tę kompozycję z „nabożeństwem” czy „skupieniem”, jakiego doświadcza się oglądając obrazy starych mistrzów. Dla zachowania konsekwencji w myśleniu i w czynach poeta zapomniał, czyj to obraz i nie raczył nas powiadomić, czy to, aby nie o Tadeusza Kantora chodziło.

Passons. Od lat 70 w Polsce muzeum zapewne stało się jeszcze bardziej niż bardziej - „muzeum”. I oto od niedawna spada nam z gwieździstego, unijnego nieba idea Nocy Muzeów.

Muzeum nocą wypada dostosować do widza, którym nie jest Paweł Hertz ani osoby z pokrewnym temperamentem.

Ponoć w NM wzięło udział w zeszłym roku około 200 tysięcy osób.

200 tysięcy osób jednej nocy w warszawskich muzeach ! Zwiastowania i Cuda, Zaślubiny i Wieczerniki, jak je wyliczał Hertz, muszą się w tylu oczach przedstawiać nieco inaczej. Strumień życia porywa ze sobą muzealną ciszę. Ikony od dawna nie pełnią funkcji religijnych. Są jeszcze i inne oczy: raz przerażone, a raz smutne rzucane spojrzenia pań pilnujących ekspozycji.

NM - wbrew nim i wbrew Hertzom? Być może... Tylko o tym słyszałem. Jak Wisława Szymborska w wierszu „Pomyłka” („Rozdzwonił się telefon w galerii obrazów, rozdzwonił się przez pustą salę o północy…”) wyobrażałem sobie - stojąc przed gmachem Muzeum Narodowego w Warszawie z grupą rozhasanych przyjaciół. Z góry wiadomo, że o medytacji nad sobą i nad światem przy płótnach nie będzie mowy, nikt przytomny na to zresztą nie liczył. Chodziło o egzotyczny pretekst do spotkania się i tyle. Muzeum otwarte do nawet do 3 w nocy, a przecież wiemy, że kelnerzy w warszawskich lokalach chrząkają znacząco czasem już przed godziną 23.

Pretekst okazał się wyborny, bo ogonek przed gmachem był nie do pokonania. Ale chyba i na to tak naprawdę nie liczyliśmy. Cała gromadka udała się do mieszkania znajomej, celem oglądania przy tartinkach i winie amerykańskiego serialu o posmaku artystycznym. Jak członkowie ZBOWiDU wspominaliśmy Polskę Ludową i kupowanie mięsa na kartki w niekończących się kolejkach.

A propos - pamiętacie Luwr? Apokaliptyczny ścisk u wejścia do, tak, tak, muzeum. Bramki i pisk, wykrywacze metali i wrzask. Ale po chwili tłum przestaje być tłumem, rozprasza się w lancetowatych korytarzach i gargantuicznych salach, a i chwile intymności z dziełem sztuki nie są wykluczone (byleby nie marzyć o spoufalaniu się z niejaką Mona Lizą).

„Edukacja! Nawyk chodzenia do muzeum! Wzniosła idea!”.

Owszem. Nie wypada nawet pchać łyżki dziegdziu do demokratycznego miodu, opłacanego z budżetu m. st. Warszawy. Ale nieszczerze byłoby też zachęcać do NM osobie, która bywa w muzeum z powodów niemożliwych do zrealizowania w 200 tysięcznym tłumie. Warszawskie muzea nie nadają się na NM z racji kubatury.

Jakkolwiek części publiczności będzie to kompletnie obojętne. Muzea dla nich uzyskują inny wymiar. Nietradycyjny. A o to chyba chodziło. I od czasu do czasu w taką noc kolejek warto się pewnie zanurzyć po oczy.

Tak rozsądnie mówią znajomi i dodają, że kiedyś Ludwik II Bawarski życzył sobie dzieł sztuki i koncertów na wyłączność. Lubił samotnie słuchać oper, które w efekcie wystawiano tylko dla niego. Mieszczanie uważali, że monarcha był niespełna rozumu. Dziś można zajrzeć do wnętrz feerycznych zamków, w których władca gustował. Samopas cieszył się w nich sztuką. Nic brzydszego ponad te wnętrza – mówią - w całej Europie ze świecą szukać.


* Jarosław Kuisz, redaktor naczelny portalu www.KulturaLiberalna.pl

Nazwa ’Noc Muzeow’ nieodparcie kojarzy mi sie ze ’Zmierzchem bogow’ i sila alegorii w tym tonie o niej zaczelam myslec. Ale zanim zaczelam tak o niej pisac, ugryzlam sie w jezyk. Naszly mnie ’second thoughts’.

Jak rozumiem koncepcja akcji miala przypomniec, ze wsrod atrakcji, jakie oferuje miasto noca, znajduje sie tez kultura zwana wysoka. Szczytny to cel i z pewnoscia trafny, wszak noca latwiej ukryc kurz, ktory niekiedy zalega w katach sal wystawowych. Rzecz w tym, ze sam fakt wziecia udzialu w Nocy Muzeow jest juz krokiem w dobra strone. Jest otwarciem na szanse, jakie daja majowe noce pachnace bzem i wypelnione smiechem popartym niekiedy alkoholem.

Poczucie, ze kazdy jest mile widziany nawet w srodku nocy to duza rzecz. Zastanawiam sie, co dalej z tego wynika. Czy drzwi otwarte na osciez pozwola zaproszonym (a wiec wszystkim) wejsc dalej niz do przedsionka? Wszelkie interaktywne placowki maja przewage nad tymi, gdzie nie tak latwo zaangazowac zwiedzajacego w wystawe, chocby malarstwa. Bo w takich miejscach, gdzie aktywnosc goscia jest pozadana, latwiej poczuc sie jak w domu i zapoznac z gospodarzami.

Gorzej jest z nudnymi wystawami malarstwa, ktore niekoniecznie jest czytelne dla wspolczesnego odbiorcy. Marzy mi sie, zeby po takiej nocy nastapil zwykly, szary dzien muzeum. Taka codziennosc, w ktorej przed wejsciem na wystawe moge kupic przewodnik. Albo najlepiej kilka, kazdy z nich podejmujacy jeden z watkow pajawiajacych sie w kolekcji, bo przeciez czesto jedna wizyta to za malo, zeby przyswoic wszystkie aspekty wystawy. Marzy mi sie, ze z checia wracam do tego samego zbioru, zeby odkryc go na nowo, z innej perspektywy. I licze na to, ze nie bede w tym sama, ze zakupiony przy wejsciu papierowy przewodnik poprowadzi mnie za reke i palcem pokaze na co warto zwrocic uwage.

W jednym z europejskich muzeow w codziennej praktyce sa 10-minutowe wyklady na temat wybranego plotna. Gromadza sie wokol niego glownie przypadkowi zwiedzajacy, ktorzy wykorzystuja okazje do darmowej informacji. Ale sa tez tacy, ktorzy na pol godziny przed rozpoczeciem rozkladaja sobie krzeselko i kontempluja obraz, zeby byc przygotowanym na to, co wkrotce uslysza od historyka sztuki. Nie wydaje mi sie, zeby to byl dobry patent na tloczna i gwarna Noc Muzeow. Ale na jakis szary wtorek, czemu nie?

Za pierwszym razem furorę zrobiły "ogórki". I zabytkowe tramwaje. Muzea (im odleglejsze - tym lepiej) zdawały się być pretekstem do przejażdżki. Wygląda na to, że punkt ciężkości przesunął się (samoczynnie?) na muzealne "wnętrza". I dobrze. Nie mogę, jednak, oprzeć się wrażeniu, że popularnym podejściem jest "zaliczanie" kolejnych punktów na mapie miejsc tej nocy dostępnych. Wygrywa ten, kto zobaczy więcej wystaw w krótszym czasie, przy czym wykaże się zdolnościami organizatorskimi.Są też i tacy, którzy z poczuciem rodzicielskiego obowiązku uwrażliwiania swych podopiecznych na kulturę, ciągną znudzone dzieci do miejsc "odświętnych", jakby w ramach wyjątku. A poza tym wszystkim idea jest dobra. Coraz więcej miejsc zabiega o dołączenie do grona wybrańców nocnych pielgrzymów. Małe miejscowości oferują swym mieszkańcom niecodzienne (nieconocne)zwiedzanie, niejednokrotnie jedynego tylko muzeum, jakie mają do dyspozycji. To miłe. Może gdyby oprócz kultowej już nocy, zaproponować wstęp wolny na wystawy (wieczorami?), można by systematyczniej odwiedzać eksponaty, chłonąc tym samym nieodzowną muzeom atmosferę bezczasu?

W ramach drugiej już edycji wystawy "Piękne Kłamstwa" organizowanej w Galerii XX1 w Warszawie w ramach Nocy Muzeów został zaprezentowany projekt autorstwa h&h "Rzeczywistość Integralna".
Video ukazuje obraz zamkniętej, a zarazem hipnotyzującej, uwodzącej rzeczywistości skonstruowanej wyłącznie z neoliberalnych mitów – Rzeczywistości Integralnej (by posłużyć się formułą Jeana Baudrillarda).
Jako taki obraz ten nie zostaje w filmie wprost podważony czy zakwestionowany. Autorom chodzi nie tyle o sygnalizowanie ironicznego dystansu wobec prezentowanej wizji, ile o podkreślenie jej przemożności i nieznośnej spójności dzięki „gładkiej”, sterylnej estetyce. Czy da się znaleźć jakieś rysy w monolicie panującego dyskursu? To pytanie do widza, który tradycyjnie rozumianą pracę krytyczną musi wykonać sam…
Trochę więcej na temat można przeczytać na stronie autorów:
http://haendha.weebly.com/rzeczywisto-integralna.html