Powszechna opinia, iż wstąpienie Polski do Unii Europejskiej było wielkim wyzwaniem i szansą dla kraju jest dzisiaj bardzo strywializowana, jednak w odniesieniu do sektora kultury w pełni zasadna. Dzieje się tak głównie ze względu na ważne miejsce, jakie kultura zajmuje w strukturze finansowania UE.

Wyraźny dynamizm w traktowaniu wspominanego sektora w UE zauważyć można w decyzjach o pozostawieniu kultury wyłącznie w obszarze kompetencji krajów członkowskich, czy późniejszym dopuszczeniu do realizacji projektów, które sprzyjały promocji różnorodności kulturowej kontynentu. O istotnym przełomie możemy mówić od 2007 roku, kiedy to Komisja Europejska oficjalnie uznała, iż kultura wraz z jej przemysłami przyczynia się do realizacji Strategii Lizbońskiej. Co to w praktyce oznacza? Poza licznymi dokumentami, nowe możliwości finansowania kultury z funduszy europejskich oraz wyznaczenie nowej pozycji dla kultury, równorzędnej z innymi dziedzinami funkcjonowania społeczeństwa. Nie sposób przecenić tego wydarzenia!

Wykorzystywanie środków UE przeznaczonych na kulturę pociągnęło za sobą realizowanie projektów w ramach gotowych już zasad zarządzania. Unia zapewniła strukturalne podstawy prowadzenia działań zarówno tzw. miękkich jak i infrastrukturalnych. Procedury aplikacyjne, formy realizowania i rozliczania projektów wymusiły profesjonalizację działań. Dzisiaj nie wystarczy mieć świetny pomysł, trzeba wpisać go w wieloaspektowy mechanizm zarządzania projektem. Procedury te zapewniają modelowe – przynajmniej obecnie – podstawy menadżerskiego działania w sektorze kultury, którego profesjonalizacja była niezbędna ze względu na skalę prowadzonych działań

Dla przykładu krótkie statystyczne dane: w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (w latach 2004-2006) dofinansowano przeszło 300 projektów kulturalnych na kwotę ponad 1,7 mld, a wśród nich 135 to duże inwestycje na kwotę 4 mln złotych. W Programie Operacyjnym „Infrastruktura i Środowisko 2007-2013” (XI priorytet Kultura i dziedzictwo kulturowe), do realizacji rekomendowano 57 projektów o wartości całkowitej powyżej 3,4 miliarda złotych, a kwota dofinansowania z funduszy strukturalnych wyniosła ponad 2 miliardy złotych.

Przeprowadzenie działań na taką skalę musi być podporządkowane czytelnym kryteriom ekonomicznym. Dla realizujących je to menadżerskie wyzwanie. Już na etapie aplikowania wymagane jest przygotowanie skomplikowanej dokumentacji, potem następują wdrożenia i złożone procedury rozliczania. Bynajmniej nie oznacza to, iż kultura staje się domeną ekonomistów, którzy są jedynymi gwarantami skuteczności i efektywności. I tu właśnie pojawia się zadanie ekonomiki kultury. Chodzi zatem o uwzględnienie ekonomicznych uwarunkowań finansowania kultury w warunkach gospodarki rynkowej oraz o zastosowanie instrumentów polityki ekonomicznej, które pozwolą na podniesienie efektywności przedsięwzięć kulturalnych.

Możliwości finansowania kultury z funduszy europejskich w latach 2007-2013 są znaczące i wielowymiarowe. Nawet pobieżny wgląd w fundusze (http://www.mkidn.gov.pl/doc/Finansowanie_kultury-2007-13.pdf) ujawni rzeczywistą skalę możliwości, od małych tzw. projektów miękkich, po duże infrastrukturalne inwestycje.

I jeszcze jedna uwaga zachęcająca, jak sądzę, do korzystania z tych środków. Nie jest oczywiście tak, że beneficjent danego funduszu otrzymuje 100% pieniędzy na realizację projektu, czasem jest to 70%, 80%, a nieraz i do 90% (np. w Funduszu Wymiany Kulturalnej). Pozostaje zatem pytanie, co z pozostałą sumą tzw. wkładu własnego? Jest i na to sposób – można ubiegać się o Promesę Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego – jest to program przeznaczony specjalnie dla zwiększenia efektywności w wykorzystaniu środków europejskich poprzez dofinansowanie właśnie tzw. wkładu własnego. Czy trzeba większej zachęty?

Poniżej – dla przykładu – linki, na których znaleźć można informacje na temat już realizowanych projektów w ramach funduszy strukturalnych oraz mechanizmów finansowych:

http://www.mk.gov.pl/eog/
http://www.fwk.mkidn.gov.pl/
http://www.poiis.mkidn.gov.pl/