Koncepcja klastrów zyskuje obecnie coraz większą popularność w Europie i w Polsce, jako atrakcyjne i efektywne narzędzie podnoszenia konkurencyjności oraz stymulowania innowacyjności gospodarek lokalnych i regionalnych. Uznawane są za ”lokomotywy” rozwoju gospodarczego, aktywizujące eksport i przyciągające zagraniczne inwestycje.

Pojęcie klastra w odniesieniu do struktury organizacyjnej i sposobu współpracy, przedstawił na początku lat 90-tych ubiegłego wieku Michael Porter, w książce zatytułowanej ”The Competitive Advantage of Nations”. Nawiązał w ten sposób do tradycji włoskich dystryktów przemysłowych, a zdefiniował je jako: „geograficzne skupisko wzajemnie powiązanych firm, wyspecjalizowanych dostawców, jednostek świadczących usługi, firm działających w pokrewnych sektorach i związanych z nimi instytucji (np. uniwersytetów, stowarzyszeń branżowych, jednostek normalizacyjnych). Podmioty działające w ramach klastra konkurują ze sobą, wchodzą we wzajemne interakcje (formalnie i nieformalnie), ale przede wszystkim znajdują pewne obszary do współpracy”.

By można było mówić o klastrze musi być spełnionych kilka warunków, takich, jak przekroczenie masy krytycznej podmiotów kooperujących z sektora biznesu, zaangażowanie i wsparcie władz samorządowych, transfer wiedzy z uczelni wyższych, udział jednostek badawczo-rozwojowych oraz branżowych organizacji pozarządowych (stowarzyszeń i fundacji).

Najbardziej znanym przykładem klastra jest kalifornijska Dolina Krzemowa, gdzie na obszarze kilkuset kilometrów kwadratowych ulokowanych jest ponad 6000 firm z sektora teleinformatycznego, które konkurują ze sobą, wprowadzając innowacyjne produkty i usługi, a jednocześnie współpracują przy dużych projektach (powołując konsorcja). Dzięki przepływowi wiedzy, tzw. know-how, z uczelni i jednostek badawczo-rozwojowych, dużej liczby wysoko wykwalifikowanych absolwentów, kadry naukowej i ich częstej rotacji, następuje transfer wiedzy, doświadczenia i dobrych praktyk, co skutkuje komercjalizacją wyników badań naukowych, które wypuszczone w postaci produktów i usług konkurują na globalnym rynku. Minęło już pół wieku od powstania tej struktury i rozwinięcia współpracy.

Klastry tym m.in. różnią się od sieci, iż oprócz współpracy, występuje w nich konkurencja, rozumiana jako presja na zmiany, dyfuzja innowacji i zwiększenie wydajności. Efekty synergii dzięki funkcjonowaniu w takiej strukturze dają korzyści wszystkim podmiotom należącym do klastra, w imię zasady ”każdy wygrywa” (win-to-win), będącej podstawą nowej formuły współpracy ery informacyjnej i kreatywnej gospodarki, nazywanej „kapitalizmem sojuszników”.

W jakich przemysłach kreatywnych w Polsce mamy szanse stworzyć silne klastry?

Polskie przyklady klastrow kreatywnych to:

1. Klaster Kultury Lubelszczyzny - pierwszy tego typu klaster, finansowany ze srodkow unijnych. Zakonczyl dzialalnosc w grudniu 2007 roku wraz z koncem finansowania unijnego. Jest to niestety najczestszy blad przy powolywaniu klastrow a szkoda gdyz idea byla zacna.

2. Media Klaster w Lodzi - klaster przemyslu filmowego, skoncentrowany przy tamtejszej szkole filmowej.

3. Klaster Multimediow i Systemow Informacyjnych MultiKlaster w Nowym Saczu - przy Wyższej Szkole Biznesu – National Louis University. Wpisany kiedys na rzadowa liste indykatywna jako "polskie Hollywood".

4. Krakowska Strefa Dizajnu - powolana 15 kwietnia 2009 roku, zarzadzana przez Krakowski Park Technologiczny.

5. Klaster Przemyslow Kultury i Czasu Wolnego INRET - powolany 26 czerwca 2009 roku w Krakowie. W fundacji zarzadzajacej klastrem pelnie funkcje Prezesa Zarzadu.



Klastry tym m.in. różnią się od sieci, iż oprócz współpracy, występuje w nich konkurencja, rozumiana jako presja na zmiany, dyfuzja innowacji i zwiększenie wydajności. Do realizacji duzych przedsiewziec powoluje sie konsorcja projektowe. Efekty synergii dzięki funkcjonowaniu w takiej strukturze dają korzyści wszystkim podmiotom należącym do klastra, w imię zasady ”każdy wygrywa” (win-to-win), będącej podstawą nowej formuły współpracy ery informacyjnej i kreatywnej gospodarki, nazywanej "kapitalizmem sojuszników”.

Klastry powstające oddolnie, dzieki istniejacym, branzowym zwiazkom kooperacyjnym, finansuja sie ze sprzedazy wytwarzanych produktow i uslug, lub pozyskuja finansowanie na zasadach komercyjnych z rynku (banki, instytucje finansowe, fundusz kapitalowe).

Klastry tworzone odgornie, jako modne dzis dzialanie wykorzystujace fundusze unijne, sa czesta pulapka dla ich tworcow, gdyz wraz z zakonczeniem finansowania konczy sie dzialalnosc klastra. Jesli koordynator, Rada lub podmiot zarzadzajacy, przed zakończenien finansowania unijnego nie przekształcą klastra w stowarzyszenie, fundacje bądź spółkę, niemozliwa bedzie kontynuacja jego działań - klaster umiera.

Ten los spotkał niestety w 2007 roku Klaser Kultury Lubelszczyzny. Pozostałe wymieniane w watku klastry w sektorze kultury (oprocz INRET) są także finansowane ze środków unijnych, miejskich lub wojewodzkich wiec zagrozenie ich istnienia wystepuje stale.

Klaster w zalozeniu jest przedsiewzieciem biznesowym, rozwijajacym zwiazki kooperacyjne, stymulujacym innowacyjnosc, wspierajacym przedsiebiorczosc i aktywnosc.
Nie ma sensu tworzyc klastra tylko w celu np. pozyskania branzowej przestrzeni targowej czy ekspozycyjnej, a niestety jeden z instniejacych i jeden powstajacy klaster maja takie zamiary. Co gorsze planuja sie po osiagnieciu tego celu rozwiazac. Jakze dalekie jest owo myslenie zalozeniom istniejacej od ponad pol wieku Krzemowej Doliny...

Media Klaster z Łodzi szuka wlasnej drogi rozwoju borykajac sie obecnie z problemami formalnymi.
I szkola filmowa i Urzad Marszalkowski oraz Urzad Miasta zapewne chca aby ow projekt sie rozwijal lecz wczesniej musi sie ostatecznie ukonstytułować wewnetrznie i zacząc dzialac z rozmachem na jaki wskazuje potencjał łódzkiego przemysłu filmowego i dorobek artystyczny.

Nie znam nowych badan, ktore wskazywałyby bezposrednio na przelozenie podejmowaqnych przez klaster filmowy projektow na efekty promocyjne (w tym festiwale) czy uzyskiwane przez miasto i wojewodztwo przychody z tytulu chociazby lokalizacji produkcji filmowych.

Cierpimy na brak tego typu badan, bo tez nikt nie zbiera takich danych. Problem ten zglaszalo w rozmowach wiele osob w Krakowie, Warszawie, Łodzi, Śląsku czy

Trójmieście. Oprocz anglojezycznej wersji krotkiego raportu Fundacji ProCultura z 2007 roku nt. przemyslow kultury w Polsce, nie spotkalem sie z badaniami, ktore analizowałyby wzajemne oddzialywanie kultury, gospodarki i turystyki, zarowno w ujeciu ilosciowym i jakosciowym. Dane tego typu bylyby fantastycznym orężem w walce o rozwoj branz kreatywnych w naszym kraju by mozna bylo bez watpliosci stwierdzic czy ów potencjał moze stac sie kołem zamachowym polskiej gospodarki, na wzór
"Creative Economy Initiative" w Wielkiej Brytanii.

Inspirowanie do powolania nowych inicjatyw czy zakladanie nowych podmiotow dzialajacych w sektorze kultury nie oznacza jeszcze, iz mamy do czynienia z klastrem.
Pamietac nalezy, ze klaster to rownoczesna konkurencja i wspolpraca branzowa, skupiona na pewnym obszarze geograficznym, wykorzystujaca istniejace juz zwiazki kooperacyjne.

Klaster nie musi miec sformalizowanej struktury tak jak Dolina Krzemowa czy Hollywood (tu wystarcza koncentracja geograficzna branzy). Lecz by moc maksymalnie wykorzystywac mozliwosci, konsolidowac branze i dostarczac im wiedze oraz konkretne narzedzia, nadanie formy prawnej bądź wyznacznie podmiotu koordynujacego pozwala na sprawne zarzadzanie i skraca czas oczekiwania na efekty.

Klaster wiec w zalozeniu to dzalalnosc dlugofalowa w oparciu o dokladnie ustalony plan (strategia lub Foresight), wynikajacy z wczesniejszej diagnozy potencjalu branzy (analizy SWOT, badania ilosciowe i jakościowe), harmonogram oraz budzet okreslajacy źrodła finansowania, przychodow i perspektywę czasowa kiedy osiagnie on rentownosc (podobnie jak wskaznik EBITDA).

Wśród sieci współpracy i klastrów działających w przemysłach kreatywnych na świecie wymienić można:

· City Fringe (Londyn, Wielka Brytania)
· Hollywood (Los Angeles, USA)
· Media Park (Hilversum, Holandia)
· Klaster Filmowy (Berlin, Niemcy)
· Multimedialna Dolina (Flandria, Holandia)
· Klaster Medialny (Kolonia, Niemcy)
· Klaster Gier i Multimediów (Francja)

.

.