Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą politykę.

[ Zamknij ]

INICJATYWA:
Kongres został zorganizowany przez opozycję solidarnościową, w odpowiedzi na wezwanie Komisji Porozumiewawczej Stowarzyszeń Twórczych i Naukowych, działającej pod przewodnictwem profesora Klemensa Szaniawskiego. Była to inicjatywa społeczna, odcięta od dotacji i wpływu państwa.


KOMITET ORGANIZACYJNY:
Komitet Organizacyjny składał się z 41 stowarzyszeń, reprezentujących polski świat kultury
i naukowe dyscypliny humanistyczne. W jego skład weszli:

Jerzy Andrzejewski
Jan Białostocki
Kazimierz Dejmek
Aleksander Gieysztor
Stefan Gierowski
Józef Gierowski
Konrad Górski
Władysław Hasior
Gustaw Holoubek
Tadeusz Kantor
Antonina Kłosowska
Witold Lutosławski
Karol Małcużyński
Stefan Nowak
Krzysztof Penderecki
Helena Syrkusowa
Klemens Szaniawski
Jan Józef Szczepański
Andrzej Wajda
Jacek Woźniakowski
Stefan Żółkiewski


IDEA:
Kongres stał się demonstracją dystansu elit twórczych wobec władz. Jego głównym celem było odrzucenie zależności społeczeństwa od partyjnej polityki kulturalnej Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, narzuconej doktryny i ideologii.

W informacji wręczanej dziennikarzom przy wejściu na salę obrad, deklarowano wolność kultury nie podlegającej żadnym ograniczeniom oraz podkreślano potrzebę zarysowania strategii rozwoju kultury wkraczającej w nową sytuację społeczną, która wytworzyła się w wyniku robotniczego protestu w sierpniu 1980 roku: „Sytuacji charakteryzującej się ujawnieniem nurtów wyrażających aspiracje społeczne spychane dotąd pod powierzchnię życia publicznego, a zarazem głębokim kryzysem gospodarczym i politycznym, który wykazał bankructwo i nieskuteczność dotychczasowych struktur. Chodzi o program zarówno organizacyjny, jak i ideowy. Powinien on wyrazić społeczne dążenia do nieskrępowanego i godnego Polski rozwoju kultury, a zarazem służyć idei porozumienia społecznego”[1].


PROBLEMATYKA:

Zjazd miał w pełni ukazać stan, potrzeby i nadzieje związane z polskim dziedzictwem, miał też przyczynić się do opracowania wspólnego stanowiska ludzi kultury wobec nadchodzących czasów. W działaniach podkreślano wagę dialogu, poszanowania dla różnych światopoglądów i punktów widzenia.

Jan Józef Szczepański, podczas kongresowego wystąpienia, wspomniał: "Pierwszą i podstawową troską naszą, winna być troska o przywrócenie humanistycznej jakości życia".

Dwa pierwsze dni Kongresu Kultury Polskiej w całości sprostały oczekiwaniom organizatorów, a przerwanie obrad ostatniego dnia nabrało głębokiej, symbolicznej wymowy - stało się świadectwem przemocy władz PRLu wobec twórców i uczestników zjazdu.


PRZEBIEG:

Obrady Kongresu Kultury Polskiej zainaugurowało wystąpienie Jana Białostockiego, który przywitał zgromadzonych gości i omówił cele zgromadzenia oraz plan poszczególnych dni.

Kongres składał się z 4 sesji. Pierwszego dnia, na obradach przedpołudniowych przewodniczącym został Aleksander Gieysztor (historyk), a popołudniowych - Gustaw Holoubek (aktor), natomiast drugiego dnia przedpołudniem przewodniczył - Kazimierz Dejmek (reżyser i aktor teatralny, polityk), a popołudniu - Karol Małcużyński (dziennikarz, publicysta, polityk).

Potwierdzeniem rangi i znaczącej, historycznej roli wydarzenia stało się odczytanie podczas obrad depeszy nadesłanej przez Papieża Jana Pawła II: „[…] wyrażam gorące życzenia i głębokie przekonanie, że ta pogłębiona refleksja – szczególnie obecnie tak bardzo potrzebna – nad naszym narodowym dziedzictwem kulturalnym, które jest dla nas darem i równocześnie odpowiedzialnym zdaniem, posłuży twórcom kultury w wypełnianiu ich wzniosłego powołania zgodnie ze znakami czasu i potrzebami narodu, a wszystkim w ciągłym odnajdywaniu w kulturze własnej tożsamości i godności oraz natchnienia w podejmowaniu zadań, jakie każdemu pokoleniu stawiają jego czasy”[1].

13 grudnia 1981 roku - w trzecim dniu Kongresu - o 9 rano przed Teatrem Dramatycznym zebrali się uczestnicy zjazdu, których ze względu na wprowadzenie stanu wojennego nie wpuszczono do budynku. W tym samym czasie na placu Grzybowskim, na mszę w kościele Wszystkich Świętych przybyły żony internowanych nocą intelektualistów: Zofia Bartoszewska, Hanna Jedlicka, Anna Szaniawska, Ewa Szczypiorska. Spod zamkniętego teatru dotarło również kilku uczestników Kongresu, w tym: Artur Międzyrzecki (poeta, tłumacz, społecznik, prezes Pen Clubu). Nabożeństwo celebrowali księża Zenon Modzelewski i prof. Janusz Pasierb. Na zakończenie mszy odczytano tekst Kazimierza Dziewanowskiego i Aleksandra Gieysztora: „Zawiadamiamy, że na drzwiach Teatru Dramatycznego zawisł napis o rozwiązaniu Kongresu Kultury. Uczestnicy Kongresu zawieszają jego prace, ale nie rezygnują z jego celów. Otrzymaliśmy informację, że zostali aresztowani: Klemens Szaniawski, Władysław Bartoszewski, Jerzy Jedlicki, Andrzej Szczypiorski. Uczynimy wszystko, aby ich uwolnić. Łączymy się z nimi myślami. Zwracamy się do wszystkich o odwagę
i wytrwałość”[1].

14 grudnia w kościele św. Anny na Krakowskim Przedmieściu Komitet Porozumiewawczy Stowarzyszeń Twórczych i Naukowych uchwalił rezolucję, którą podpisały 233 osoby. W dokumencie wyrażono sprzeciw wobec zaistniałej sytuacji. Ponadto stwierdzono, że stan wojenny nie rozwiąże problemów kraju, a wprost przeciwnie obniży szanse wyjścia z narodowego kryzysu. Oświadczenie wręczono sekretarzowi KC PZPR Hieronimowi Kubiakowi.

Równocześnie prezes Związku Literatów Polskich - Jan Józef Szczepański rozpoczął rozmowy z Ministrem Spraw Wewnętrznych - gen. Czesławem Kiszczakiem w sprawie internowanych kolegów. W wyniku tych działań, w piątek 18 grudnia siedziby Stowarzyszeń Twórczych i Naukowych zostały zamknięte i opieczętowane, a ich funkcjonowanie zwieszone.


PODSUMOWANIE:

Kongres Kultury Polskiej z 1981 roku zwołany został na fali nadzwyczajnego, posierpniowego uniesienia społecznego jaki zainicjował ruch Solidarności.

W przeciwieństwie do Kongresu z 1966 roku obradowano bez partyjnej kurateli, nie czekając na oficjalne zezwolenia. Kongres, przerwany po dwóch dniach przez stan wojenny, zyskał wyraz symboliczny.

Organizacja zjazdu, możliwa dzięki bezinteresownemu wysiłkowi wielu wybitnych twórców i działaczy, stała się jednym z najbardziej znaczących i zapamiętywalnych inicjatyw w historii polskiego życia kulturalnego.

Podsumowaniem wymowy Kongresu jest wypowiedź Kazimierza Brauna wygłoszona w 2000 roku: "K[ongres] 1981 był, z istoty i nieoficjalnej nazwy, Kongresem Kultury Niezależnej. Był inicjatywą społeczną Komitetu Porozumiewawczego Stowarzyszeń Twórczych. Jego idea narodziła się w ramach solidarnościowych dążeń do przebudowy kraju. Był manifestacją dążenia do wolności duchowej, intelektualnej, politycznej. Komunizm chciał nas wydziedziczyć z naszej własnej narodowej kultury - na kongresie 1981 r., dążyliśmy do objęcia jej ponownie w posiadanie i zarząd. Obrady K[ongresu] 1981 były spontaniczne i autentyczne. Kongres był związany z opozycją polityczną, był imprezą antyrządowa, "antypaństwową" (jak zwano go w kręgach ówczesnej władzy). Był wyłomem w totalitarnym systemie politycznym, w systemie kultury oficjalnej" [2].



BIBLIOGRAFIA:

1. Kongres Kultury Polskiej 1981, red. W. Masiulanis, Warszawa 2000.
2. http://www.dziennik.com/www/dziennik/kult/archiwum/07-12-00/pp-12-29-01.html
3. http://www.trwanie.republika.pl/KONGRES%20KULTURY%20POLSKIEJ%20%20Microsoft%20%20.html
4. http://miasta.gazeta.pl/warszawa/1,77106,3788726.html
5. http://www.prezydent.pl/x.node?id=1011848&eventId=1507109
  • autor fotografii: Sławomir Olzacki
  
« Wrzesień 2017 »
PnWtŚrCzPtSbNd
1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30

Miejskie powidoki


Partner technologiczny
Orange
Partnerzy
Województwo Małopolskie Urząd Miasta Krakowa
Współorganizatorzy
Uniwersytet Krakowskie
Organizator
NCK
Pod patronatem
Ministerstwo
Partnerzy medialni
Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo