Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą politykę.

[ Zamknij ]

Diagnoza stanu na tle sytuacji teatru za granicą

3.9. Festiwale teatralne

Bujny rozkwit festiwali teatralnych w Polsce nastąpił po 1989 r. Z jednej strony był to wynik ogólnoświatowej tendencji rozwoju tej formy działalności kulturalnej, która zaczęła mieć wpływ także na polskie myślenie o kulturze. Z drugiej strony władze publiczne zaczęły elastycznie reagować na potrzeby środowiska twórców oraz odbiorców i w efekcie wspierać różnorodne inicjatywy kulturalne – festiwale okazały się stosunkowo najprostsze do wspierania, ze względu na ich specyfikę: zamknięty i krótki czas trwania, intensywność67.

Władze miast traktują festiwal jako swego rodzaju inwestycję, która pomaga budować status miejscowości – jej pozycję, wizerunek i markę, a w efekcie poprawia jakość życia. To aspekt ważny dla inwestorów, podnoszący atrakcyjność danego miasta. Festiwale są włączane w „pakiet kulturalny miasta” – uzupełniają codzienną ofertę instytucji kultury, są też sposobem na przyciągnięcie turystów. Stają się ponadto sposobem promocji udziału w kulturze.

W Polsce regularnie odbywa się około 250 – 280 festiwali teatralnych68. Są to imprezy o różnej skali – od dużych międzynarodowych po niewielkie, coroczne przeglądy spektakli w powiatowych domach kultury. Właściwie nie ma miasta bez festiwalu teatralnego. Nie ma teatru, który by się w taką działalność nie angażował. Organizatorami festiwali są teatry publiczne (dramatyczne, operowe, lalkowe), szkoły teatralne i organizacje pozarządowe. Wciąż sporą popularnością cieszą się festiwale teatrów ulicznych.

Blisko 80 polskich festiwali (znów o różnej skali) ma charakter międzynarodowy. Większość odbywa się w dużych miastach: w Warszawie jest ich 18, w Krakowie 15, we Wrocławiu 10, w Poznaniu 6, w Lublinie 5, w Gdańsku 3. Największą grupę wśród festiwali międzynarodowych stanowią te poświęcone teatrowi dramatycznemu (jest ich 30, co daje 37,5% ogólnej liczby imprez), choć wiele jest również festiwali teatru tańca i przedstawień ulicznych (odpowiednio 11 i 17 wydarzeń). Inne imprezy dotyczą teatru lalkowego (9), opery (8) oraz sztuki performatywnej (5). (Przy tej okazji warto zauważyć, że we Francji czy Hiszpanii dzielą się na teatralne i taneczne. We Francji odnotowuje się dodatkową kategorię: festiwale uliczne i cyrkowe).

Wsparcie udzielane festiwalom przez władze publiczne zarówno na szczeblu rządowym, jak i samorządowym przyjmuje formę przede wszystkim finansową oraz wsparcia rzeczowego. Niezwykle rzadko władze publiczne są bezpośrednio zaangażowane w organizację festiwali. Na ogół festiwale organizują podległe im teatry, a gdy organizatorem jest organizacja pozarządowa, władze często motywują te teatry do współpracy (udostępnienie sali, niezbędny sprzęt). Przeważająca liczba festiwali ma budżety mieszane, składające się w większej części ze środków publicznych pochodzących od władz różnego szczebla administracyjnego, w mniejszej ze źródeł prywatnych.

Na poziomie państwa festiwale wspiera Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, które finansuje i współfinansuje wiele festiwali teatralnych. Głównym narzędziem dofinansowania festiwali jest program MKiDN Wydarzenia Artystyczne (wcześniej PO Promocja Twórczości). W szczególnych przypadkach w ramach tego priorytetu organizatorzy festiwalu mogą ubiegać się o dofinansowanie festiwalu na okres trzech kolejnych lat. Imprezy, których organizatorzy ubiegają się o trzyletnie dofinansowanie, muszą spełnić dodatkowe kryteria. Są to: udokumentowane stałe źródło finansowania w wysokości co najmniej 20% kosztów zadania na okres trzech kolejnych lat, wieloletnia tradycja, budżet powyżej 1 mln zł rocznie, znaczący wkład w dorobek kultury polskiej, zasięg co najmniej ogólnopolski. Tę możliwość stworzono w 2005 r. w celu ułatwienia organizatorom festiwali planowania programu na kilka lat – najlepsi zagraniczni artyści czy zespoły rezerwują terminy z kilkuletnim wyprzedzeniem. Wśród festiwali teatralnych takie wsparcie otrzymały Festiwal Malta, Festiwal Mozartowski, Festiwal Kontakt oraz Festiwal Dialogu Czterech Kultur.

Polskie festiwale, podobnie jak imprezy we Francji, Hiszpanii, Włoszech, Serbii czy na Węgrzech, są finansowane głównie ze środków władz lokalnych. W przypadku Chorwacji, Słowacji, Niemiec, Portugalii czy Rosji większy wkład mają władze centralne. Tylko w przypadku Austrii najbardziej znaczące wydatki na festiwale pochodzą od władz regionalnych. Warte zauważenia jest, że wśród europejskich festiwali poznański Międzynarodowy Festiwal Teatralny Malta wyróżniał się udziałem wpływów własnych (17%) oraz od sponsorów (14,5%). Trzeba jednak podkreślić, że to wyjątek.

Rozwój polskiego życia festiwalowego to dowód na umiejętność żywego reagowania na potrzeby kulturalne mieszkańców (często także na umiejętne ich kreowanie). Jest jednak jeszcze wiele możliwości działania, skoro w Hiszpanii liczba festiwali teatralnych (nie licząc festiwali tańca) w latach 1995–2005 wzrosła z 277 do 712. Czy jednak taki kierunek rozwoju jest Polsce potrzebny?

Bernard Faivre d’Arcier, długoletni dyrektor Festiwalu w Awinionie, zauważa ewolucję festiwali, które u początku były społecznym fenomenem, propagującym określone wartości estetyczne i moralne, a dziś „wydaje się, że nastąpił przesyt tym, co z upływem czasu stało się raczej formą niż stanem ducha”. I dodaje: „Prawdziwą rolą festiwalu jest bowiem umożliwienie artystom rozpoczęcia projektów i działań, których nie mogliby podjąć w tradycyjnych instytucjach”69. Najważniejsze polskie festiwale rozwijają nowe formy działania: Festiwal Dialogu Czterech Kultur produkuje spektakle, Malta w ramach konkursu dla młodych zespołów Nowe Sytuacje wspiera realizację pięciu zakwalifikowanych do konkursu projektów przedstawień zespołów debiutanckich, wrocławski Przegląd Piosenki Aktorskiej wypróbowuje pomysły, które nie sprawdziłyby się w powszednim repertuarze (projekt Jak oni słuchają w edycji w 2009 r.).

Zauważalny jest też nowy kierunek działania tych festiwali, który ewoluują w stronę multidyscyplinarności. Tak jest w przypadku Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego Malta w Poznaniu, którego program nie skupia się tylko na teatrze, ale prezentuje jednocześnie zestaw koncertów, projekcji itp. Ostatnio ważnym elementem programu Malty jest taniec. W podobny sposób konstruowany jest Festiwal Dialogu Czterech Kultur w Łodzi.

Zmienia się też hierarchia polskich festiwali. Zyskują na znaczeniu te będące konfrontacją polskiego teatru z za granicą (w ostatnich latach szczególnie wrocławski Dialog oraz krakowska Boska Komedia), natomiast coraz mniej liczą się ważne wcześniej imprezy w Kaliszu, Katowicach czy Opolu. Szczególnie, że ich programy zaczynają się do siebie upodabniać, nagradzane są te same tytuły.

W Polsce dominują nieduże festiwale teatralne, które są świętem lokalnym, a nie oryginalnym „produktem turystycznym” – stają się przeglądem gościnnych produkcji, możliwych do pokazania także w codziennym repertuarze.


-----------------------------------------------------------
67 Przygotowując ten rozdział korzystałem z raportu porównawczego Festival Jungle, Policy Desert? Festival Policies of Public Authorities in Europe, Dorota Ilczuk, Magdalena Kulikowska (red.), Warszawa 2007.
68 Dane Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego w Warszawie za lata 2006 i 2008.
69 B. Faivre d’Arcier, Przyszłość europejskich festiwali teatralnych, „Raport o kulturze. Postęp Europa” 2007, nr 1, s. 224–225.

« Czerwiec 2017 »
PnWtŚrCzPtSbNd
1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30

Kultura w internecie


Miejskie powidoki


Partner technologiczny
Orange
Partnerzy
Województwo Małopolskie Urząd Miasta Krakowa
Współorganizatorzy
Uniwersytet Krakowskie
Organizator
NCK
Pod patronatem
Ministerstwo
Partnerzy medialni
Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo