Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą politykę.

[ Zamknij ]

System instytucjonalny polskiego przemysłu filmowego

3.3. Polski Instytut Sztuki Filmowej - zadania, finanse, osiągnięcia i problemy.

Zadania Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej zostały określone głównie w Art. 8 ustawy o kinematografii z 30 czerwca 2005 r.:

1) tworzenie warunków do rozwoju polskiej produkcji filmów i koprodukcji filmowej;

2) inspirowanie i wspieranie rozwoju wszystkich gatunków polskiej twórczości filmowej, a w szczególności filmów artystycznych w tym przygotowania projektów filmowych, produkcji filmów i rozpowszechniania filmów;

3) wspieranie działań mających na celu tworzenie warunków powszechnego dostępu do dorobku polskiej, europejskiej i światowej sztuki filmowej;

4) wspieranie debiutów filmowych oraz rozwoju artystycznego młodych twórców filmowych;

5) promocja polskiej twórczości filmowej;

6) dofinansowywanie przedsięwzięć z zakresu przygotowania projektów filmowych, produkcji filmów, dystrybucji filmów i rozpowszechniania filmów, promocja polskiej twórczości filmowej i upowszechniania kultury filmowej, w tym produkcji filmów podejmowanych przez środowiska polonijne;

7) świadczenie usług eksperckich organom administracji publicznej;

8) wspieranie utrzymywania archiwów filmowych;

9) wspieranie rozwoju potencjału polskiego niezależnego przemysłu kinematograficznego, a w szczególności małych i średnich przedsiębiorców działających w kinematografii.


W maju 2006 r. Komisja Europejska notyfikowała polską Ustawę o kinematografii uznając, że jest ona zgodna z prawem europejskim. PISF realizuje zresztą zadania podejmowane w wielu krajach unijnych właśnie przez narodowe instytuty filmowe, o których działalności wspomniano w poprzednim rozdziale raportu. Zgodnie z wolą ustawodawcy PISF jest więc najważniejszym organem państwowego mecenatu, który traktując kino zarówno jako przemysł, jak i twórczość artystyczną promującą Polskę za granicą, stwarza jak najlepsze warunki do produkcji filmowej i koprodukcji. Po 4 latach działalności Instytutu można już dokonać rzetelnych ocen zapisów i ich praktycznej konkretyzacji, która polega na wspieraniu produkcji, festiwali i innych imprez, archiwów, kształcenia i doskonalenia zawodowego oraz promocji zagranicznej. Ocena taka jest ważna, ponieważ PISF z powodu nieopracowania przez dotychczasowych reformatorów kinematografii dokumentu państwowego, w którym w sposób całościowy i spójny przedstawione zostałyby kierunki polityki państwa w odniesieniu do tej dziedziny kultury i przemysłu, po raz pierwszy inicjuje wiele działań, wypracowuje metody postępowania i próbuje stworzyć model optymalnego funkcjonowania kinematografii w dzisiejszych realiach.
W pierwszej kolejności osiąganie założonych przez ustawodawcę celów warunkuje sytuacja finansowa tej instytucji.

Ustawa 18 i 19 określa rodzaje przychodów PISF:
- dotacje podmiotowe z budżetu państwa, przekazywane przez ministra ze środków ujętych w części budżetowej, której jest dysponentem;
- przychody z eksploatacji filmów, do których autorskie prawa majątkowe przysługują Instytutowi;
darowizny, spadki i zapisy;
- przychody z majątku Instytutu;
- środki przyznawane przez ministra z Funduszu Promocji Kultury, o którym mowa w art.47e ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych (Dz. U. z 2004 r. Nr 4, poz.27 i Nr 273, poz.2703 );
- wpłaty, o których mowa w art.19 ust.1-5, 6 i 7;
- przychody, o których mowa w art. 27a pkt 4 oraz 45b ustawy z dnia 16 lipca 1987 r. o państwowych instytucjach filmowych ( Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 513 oraz z 2005 r.)

Instytut może również otrzymywać dotacje celowe z budżetu państwa na realizację zadań inwestycyjnych” (za SRKA, s. 288). Według RSK-K PISF rozpoczął działalność dysponując w 2006 r. budżetem w wysokości około 25 mln euro (s. 13). W 2007 r. plan finansowy zakładał dysponowanie kwotą 115 425 000 zł, a wykonanie przychodów było o 20,7% wyższe, prawie 139,5 mln zł (s. 289). W następnym roku przychody wynosiły 172 317 000 zł (s. 290). Istotne jest to, że przychody PISF, jak dotąd, stale się zwiększają, ale zwiększa się również skala potrzeb polskiej kinematografii i nieustannie rosną budżety producentów polskich filmów, które zresztą są – w porównaniu z filmami realizowanymi w krajach zachodnich – bardzo tanie. Oczywiście, poza kilkunastoma wyjątkami.

W 2005 r. w wyniku konkursu pierwszym dyrektorem PISF została Agnieszka Odorowicz, wcześniej sekretarz stanu w resorcie kultury, powołana na 5-letnią kadencję. Do zadań pierwszego dyrektora, oprócz wypełniania celów ustawowych, należało przede wszystkim stworzenie i rozpoczęcie działalności PISF. Zdecydowano, iż Instytut będzie realizował swoje zadania poprzez programy operacyjne, ogłaszane co rok, zatwierdzane przez Radę PISF. Na początku funkcjonowania głównym zadaniem PISF była notyfikacja ustawy i wydanych do niej rozporządzeń przez Komisję Europejską. Ważne było także skompletowanie pełnej listy przyszłych płatników daniny publicznej na działalność statutową Instytutu i zaprojektowanie systemu rejestracji i kontroli wpłat. PISF przejął także zobowiązania znajdujących się w likwidacji państwowych Agencji (głównie APF). W wyniku reformy kinematografii stan zatrudnienia w instytucjach obsługujących mecenat w kinematografii zmniejszył się z ponad 200 etatów w trzech Agencjach do 58 w PISF (w 2009 r.), a środki przeznaczone na wspieranie tej dziedziny kultury wzrosły z 35 mln zł. (w 2005 r.) do 170 mln zł. Udział środków z budżetu Państwa na wspieranie produkcji filmowej zmniejszył się z 21 mln zł. (2005 r.) do 11 mln zł. (2009 r.)1

PISF wypracował 6 programów operacyjnych, które zostały zatwierdzone przez Radę i są umieszczone w planie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Są to: Program Operacyjny Rozwój Projektu, Program Operacyjny Produkcja Filmowa, Program Operacyjny Upowszechnianie Kultury Filmowej, Program Operacyjny Promocja Polskiego Filmu za Granicą, Program Operacyjny Rozwój kin i Dystrybucja Filmu oraz Program Operacyjny Doskonalenie Zawodowe. Dynamikę rozwojową realizacji poszczególnych programów w latach 2005-2009 zamieszono w załączniku nr 1 do niniejszego raportu.

W najbardziej lapidarnej formie pracę PISF ilustrują zestawienie odzwierciedlające dotacje do filmów w poszczególnych latach i tabela odzwierciedlająca wydane decyzje o dofinansowaniu w ramach programu operacyjnego „Produkcja filmowa”:
  • 2006: 20 pełnometrażowych filmów fabularnych,
- 14 debiutów,
- 21 koprodukcji.
  • 2007: 30 pełnometrażowych filmów fabularnych,
- 16 debiutów,
- 46 projektów koprodukcji.
  • 2008: 68 pełnometrażowych filmów fabularnych,
- 17 debiutów,
- 28 koprodukcji międzynarodowych.

Program operacyjny „Produkcja filmowa” – kwota dofinansowania z podziałem na priorytety, za SRKA, s. 320.


* od roku 2007 promesy wydawane w ramach dofinansowania produkcji filmowej są księgowane w 50% dotacji, pozostałe 50% doksięgowane jest w momencie wypłaty Producentowi pierwszej raty już po podpisaniu umowy o dotację z PISF; tutaj – promesy w kwocie 100%
** dane wstępne na dzień 16.12.2008 r.


W pełni uzasadniona jest więc następująca – oparta na faktach ilustrujących działalność Instytutu – diagnoza zawarta w SRKA: „spadek produkcji filmów kinowych w latach 2000 – 2004 był m.in. skutkiem braku mocnego publicznego źródła finansowania. Uchwalenie nowej ustawy o kinematografii oraz utworzenie PISF tendencję tę odwróciło. W 2007 r. Instytut wydał decyzję o dofinansowaniu produkcji 66 filmów fabularnych, czyli o 21 więcej niż rok wcześniej. Powstało 39 pełnometrażowych filmów fabularnych, wśród których znalazło o się 10 debiutów i 10 międzynarodowych koprodukcji – aż o 8 więcej niż w roku 2006. Średnia kwota dotacji utrzymywała się na poziomie 1,5-2 mln złotych, nie licząc filmów wysokobudżetowych i koprodukcji międzynarodowych, których budżety sięgały nawet 20 mln złotych. Średni budżet filmu fabularnego w 2007 r. wynosił 3-4 mln złotych. Średni budżet filmu fabularnego w 2008 r. wyniósł 4,8 mln zł, a średnia dotacja PISF – 2,1 mln” (s. 284).

Zwiększaniu efektywności działania Instytutu sprzyjała intensyfikacja współpracy z organami UE i RE, z najważniejszymi międzynarodowymi organizacjami kinematograficznymi, z regionalnymi funduszami państw europejskich, upowszechnianie kultury poprzez prowadzenie portalu informacyjnego, internetowego biuletynu informacyjnego i koordynowanie Narodowego Programu Cyfryzacji Kin. W latach 2005-2008 PISF promował polskie kina na najważniejszych światowych festiwalach i brał udział w kampanii Oscarowej. Wykazy podejmowanych w każdym roku akcji promocyjnych są imponujące, ale niestety polskie filmy, zważywszy na ambicje twórców i polskiej publiczności, zbyt rzadko uczestniczyły w programach konkursowych najważniejszych festiwali i zwykle nie otrzymywały prestiżowych nagród międzynarodowych. Wyjątkiem jest nominacja do nagrody Amerykańskiej Akademii Filmowej Oscar filmu Andrzeja Wajdy „Katyń”, Oscar dla koprodukcji animowanej „Piotruś i wilk”, druga nagroda w Locarno dla filmu „33 sceny z życia” Małgorzaty Szumowskiej, pierwsza i druga nagroda na festiwalu w Tokio dla filmów: Jerzego Skolimowskiego „Cztery noce z Anną” i koprodukcji w reżyserii Siergieja Dworcevoja „Tulipan”. W 2009 r. w konkursie głównym festiwalu w Berlinie brał udział „Tatarak” Andrzeja Wajdy, w Cannes „Antychryst” Larsa von Triera (koprodukcja z Polską), w Rzymie „Serce na dłoni” Krzysztofa Zanussiego, a w Moskwie „Mała Moskwa” Waldemara Krzystka. W różnych sekcjach konkursowych festiwalu w Karlovych Varach bierze udział 5 polskich filmów, w tym w konkursie głównym „Świnki” Roberta Glińskiego. Sukcesy odnosiły także filmy dla dzieci i młodzieży (głównie filmy Andrzeja Maleszki).

Za bardzo użyteczne i skuteczne działanie Instytutu uznać należy sporządzenie rejestru polskich filmów fabularnych (ponad 1000 tytułów), zawierającego aktualne dane dotyczące autorskich praw majątkowych. Umożliwia to zagranicznym instytucjom i firmom skontaktowanie się z właściwymi posiadaczami praw do polskich filmów, którymi są zainteresowani. Na uwagę zasługuje coroczne wydawanie Poland Film Production Guide oraz katalogu New Polish Films, wszechstronnie prezentujących polską kinematografię, jej potencjał koprodukcyjny i ofertę do korzystania z niego oraz katalogu Polish Documentaries i DVD z trailerami polskich filmów. Katalogi te prezentowane są przez PISF na wszystkich najważniejszych targach filmowych oraz udostępniane osobom programującym zagraniczne festiwale. Podobnie oceniać należy organizację dni kina polskiego w ramach festiwali i poza nimi w kilkudziesięciu krajach na kilku kontynentach. PISF od początku swojego istnienia aktywnie współpracuje również z wszystkimi polskimi szkołami filmowymi: PWSFTViT w Łodzi, Wydziałem Radia i Telewizji Uniwersytetu Śląskiego, Mistrzowską Szkołą Reżyserii Filmowej Andrzeja Wajdy i Warszawską Szkołą Filmową, wspierając realizacje etiud studenckich, filmów dyplomowych i programów szkoleniowych.

Spośród wielu innych form działalności Instytutu należy jeszcze wymienić m.in. powołanie w 2008 r. razem z ministerstwem, SFP i Agencją Filmową TVP – Studia „Młodzi i Film” im. Andrzeja Munka (wspieranie młodych filmowców), współorganizację w 2006 r. rozdania Europejskich Nagród Filmowych w Warszawie, a w 2008 r. w Krakowie Forum Rady Europy na temat Kształtowanie strategii rozwoju kinematografii jutra. Bezprecedensowym działaniem PISF w sferze edukacji jest zainicjowanie i realizacja projektu Filmoteka Szkolna, w którym bierze udział ponad 14 000 szkół w Polsce i zagranicą. PISF zainicjował i opracował podstawy organizacyjno-prawne dla regionalnych funduszy filmowych, w ścisłej współpracy KIPA i SFP.
W Polsce w 2009 r. funkcjonują następujące fundusze (w nawiasach kwoty, którymi dysponują):
- Łódzki Fundusz Filmowy (1 mln zł.);
- Krakowski Fundusz Filmowy (1 mln zł.);
- Dolnośląski Fundusz Filmowy (2 mln zł.);
- Warszawski Fundusz Filmowy (2 mln zł.);
- Lubelski Fundusz Filmowy (700 tys. zł.);
- Poznański Fundusz Filmowy (1 mln zł.);
- Zachodniopomorski Fundusz Filmowy (0,7 mln zł);
- Gdański Fundusz Filmowy (1 mln zł.);
- Gdyński Fundusz Filmowy (1 mln zł.);
- Śląski Fundusz Filmowy (1 mln zł.);
- Podlaski Fundusz Filmowy (0,5 mln zł).

W wyniku rosnącej konkurencji na rynku filmowym, związanej z coraz większą podażą filmów na świecie, zwiększającą się pomocą publiczną w Europie w sferze produkcji i upowszechniania filmów, a także postępującej komercjalizacji na rynku kinowym, coraz wyraźniej widać, że wprowadzenie w 2005 r. ustawy o kinematografii nie załatwia wszystkich problemów polskiej sztuki filmowej. Na pierwszy plan wysuwa się rosnące zainteresowanie państw wprowadzaniem coraz to bardziej korzystnych dla producentów filmowych systemów ulg i zachęt podatkowych. Zważywszy na ciągle niewielki w porównaniu z państwami UE budżet PISF, a także brak skutecznego mechanizmu zwrotu VAT zagranicznym producentom filmowym i zachęt dla producentów krajowych, Polsce będzie coraz trudniej konkurować na rynku koprodukcji międzynarodowych. Przykładem może tu być film „Opowieści z Narnii”, który producenci amerykańscy początkowo zamierzali realizować w Polsce, po rozpoznaniu wszystkich warunków podatkowych, zmienili zamiar i produkowali go w czeskim studiu w Barrandovie. W tym kontekście niezbędnym wydaje się powrót do poważnej debaty na temat wprowadzenia do polskiego systemu podatkowego ulg i zachęt dla krajowych i zagranicznych producentów. System taki jest najbardziej demokratyczny (brak decyzji uznaniowych) i może przynieść już w krótkim okresie czasu znaczące korzyści dla budżetu Państwa (VAT i podatki dochodowe od zwiększonej produkcji).

Na uwagę zasługuje brak regulacji w Polsce dotyczącej koncentracji pionowej na rynku audiowizualnym. W wielu krajach istnieją ograniczenia podejmowania przez te same korporacje produkcji filmów, dystrybucji, nadawania programów telewizyjnych i posiadania kin. W sposób oczywisty taka konsolidacja pionowa zakłóca konkurencję na rynku (udzielane rabaty reklamowe, ustalanie terminów wyświetlania w kinach filmów własnych i konkurencji). Należy rozważyć wprowadzenie jeśli nie ograniczeń dla tego typu koncentracji, to przynajmniej rozszerzyć uprawnienia UOKiK na badanie pozycji dominującej ze względu na konsolidację pionową.

Dużym problemem polskiego rynku audiowizualnego jest ciągle niezadowalająca pozycja producentów i produkcji niezależnej. Istniejąca w tym zakresie europejska „kwota” minimalna dla nadawców w Polsce nie jest systematycznie badana. KRRiT nie stosuje żadnych sankcji w odniesieniu do podmiotów jej nie przestrzegających. Nagminny staje się też, w przypadku koprodukcji z nadawcami, proceder przejmowania praw od producenta w sposób nadmierny (większy, niż wynika z udziału finansowego). Nadawcy nie chcą wyceniać wartości emisji filmów, po potrąceniu której można by właściwie wyliczyć faktyczny udział wszystkich koproducentów. W wyniku takiego stanu rzeczy, producenci niezależni wolą zarabiać na produkcji filmów, niż liczyć na zyski z eksploatacji (jedno z najatrakcyjniejszy pól – do nadawania TV jest bowiem zwykle przejmowane przez nadawców). Powoduje to niezadowalający stan zwrotu środków do PISF w przypadku filmów przynoszących duże przychody. Do rozważenia jest także w przyszłości uprzywilejowanie producentów wobec PISF, którego dotacja zwracana jest dopiero po całkowitym zwrocie wszystkich nakładów koproducentów. Dziś można już stwierdzić, iż zamysł wsparcia niezależnych producentów takim mechanizmem nie zadziałał – w dalszym ciągu producenci niezależni albo nie wypracowali albo nie zamierzają inwestować znaczących środków własnych w produkcję filmową. A tylko taki system przyniósłby rezultaty najlepsze z możliwych, czyli dbałość o jak najracjonalniejsze wydatki na produkcję i o znaczące zwiększenie przychodów z eksploatacji filmów.

W 2009 r. Polski Instytut Sztuki Filmowej, jako jedyna instytucja działająca w sferze kultury otrzymała certyfikat jakości ISO. Od początku swojego istnienia PISF jest najtańszą agencją płatniczą w Polsce (całkowite koszty jej funkcjonowania nie przekraczają 7% łącznej kwoty środków przekazywanych beneficjentom).

poprzedni rozdział
......................................................................
1 Podane kwoty nie uwzględniają dotacji podmiotowych, przeznaczonych na funkcjonowanie instytucji filmowych i instytucji kultury zajmujących się kinematografią.
« Październik 2017 »
PnWtŚrCzPtSbNd
1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31

Kultura w internecie


Miejskie powidoki


Partner technologiczny
Orange
Partnerzy
Województwo Małopolskie Urząd Miasta Krakowa
Współorganizatorzy
Uniwersytet Krakowskie
Organizator
NCK
Pod patronatem
Ministerstwo
Partnerzy medialni
Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo