Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą politykę.

[ Zamknij ]

Perspektywy rozwoju oraz rekomendacje

3. Perspektywy rozwoju oraz rekomendacje

Rozwinięcie zdolności innowacyjnych i twórczych w szerokiej skali społecznej jest głównym hasłem Unii Europejskiej ogłaszającej rok 2009 Europejskim Rokiem Twórczości i Innowacji 13. Wyzwaniem współczesnej nowoczesnej gospodarki nie jest tylko wiedza rozumiana jako zbiór umiejętności dobrego gospodarowania lub zarządzania. Wyzwaniem tym nie jest również tylko wiedza techniczna pozwalająca na podnoszenie jakości produktów i usług. Innowacja i kreatywność, w opinii ekspertów i analityków, łączy się ściśle z twórczością, otwieraniem nowych perspektyw, zmianą sposobu postrzegania otoczenia, w którym istnieje człowiek oraz stałym redefiniowaniem postaw wobec wyzwań nowoczesnego świata.

Jednym z elementów europejskiej strategii, wzmacniającym konkurencyjność i innowacyjność europejskich społeczeństw i gospodarek, jest uznanie decydującej roli „trójkąta wiedzy”, czyli edukacji, badań naukowych oraz innowacji. Jedną zaś z kluczowych kompetencji, stanowiących podstawę nowoczesnego społeczeństwa, jest „świadomość i ekspresja kulturalna”, przesądzająca o potencjale twórczości i innowacyjności w relacjach międzykulturowych i międzyludzkich. Modernizacja i innowacja wymagają nowych idei, stałego weryfikowania utartych wzorców myślenia o społeczeństwie i gospodarce, w tym również o tworzonych produktach, oferowanych usługach, realizowanych procesach, wdrażanych strategiach i otaczających organizacjach. Nowe idee są zaś przejawem twórczych sił charakteryzujących nowoczesnego człowieka.

Dokument ustanawiający Europejski Rok Twórczości i Innowacji podkreśla decydującą wobec wyzwań nowoczesnej gospodarki rolę uczenia się przez całe życie oraz potrzebę wzmacniania potencjału małych i średnich przedsiębiorstw „działających w sektorach kultury i twórczości”, zważywszy zwłaszcza ich rolę w pobudzaniu wzrostu gospodarczego, tworzenia miejsc pracy i innowacji. Edukacja artystyczna nie tylko warunkuje rozwój zdolności twórczych uczniów i studentów, lecz przez zakorzenienie we wspólnotach lokalnych oraz rozwijanie umiejętności i kompetencji absolwentów jednostek szkolnych i uczelni pozwala na podnoszenie potencjału twórczego wszystkich obywateli.

W skomplikowanej architekturze nowoczesnej gospodarki segmenty rynkowe funkcjonujące w sektorach kultury i twórczości są szczególnym laboratorium innowacyjności. Refleksje nad ekonomią czasu wolnego prowadzą do podkreślenia wagi tych segmentów rynku, które zaspokajają potrzeby o charakterze kulturalnym i edukacyjnym.

Przemysł „czasu wolnego” służy tym wszystkim aktywnościom ludzkim, które nie należą do sfery pracy zawodowej i gospodarstwa domowego – począwszy od turystyki i wypoczynku poprzez czytelnictwo książek i prasy, a skończywszy na grach komputerowych.

Szybki rozwój gospodarek dwóch państw o największej liczbie ludności, Chin i Indii, w sposób znaczący zwiększa w skali światowej liczbę osób, których zasoby finansowe są już wyraźnie większe niż potrzebne do podtrzymania podstawowych funkcji życia (utrzymanie rodziny, opłacenie mieszkania, szkół dla dzieci itd.) i których stać na aktywne i różnorodne wykorzystanie czasu wolnego. Można założyć, że nadal (mimo obecnego kryzysu finansowego, który co najwyżej spowoduje spowolnienie) będzie rosła w świecie liczba osób zaliczających się do klasy średniej. Dodatkowo rozwój Internetu w sposób istotny rozszerzył dostęp do wielu form atrakcyjnego spędzania wolnego czasu przy stałym obniżaniu kosztów z tym związanych.

Na szkolnictwo artystyczne można patrzeć głównie przez pryzmat spoczywającego na państwie obowiązku zapewnienia rozwoju kultury narodowej i aktywnego chronienia i upowszechniania dziedzictwa narodowego. Istnieje jednak spojrzenie uzupełniające (którego waga będzie stale rosła) – szkolnictwo artystyczne staje się bazą rozwoju wielu obszarów przemysłu „czasu wolnego” i jego stan przekłada się na tempo rozwoju gospodarczego kraju. W najbliższych kilku latach dojdzie do skokowego rozwoju telewizji i dziedzin pokrewnych w związku z przejściem na technologie cyfrowe, co w połączeniu z nieustannym rozwojem technologii rejestracji obrazu i dźwięku i ich zdecydowanym potanieniem spowoduje lawinowy rozwój różnorodnych aplikacji. Można więc oczekiwać, że nastąpi wyraźny wzrost zapotrzebowania na osoby o zróżnicowanych kwalifikacjach artystycznych, zwłaszcza w muzyce i plastyce. Już obecnie jednym z najbardziej poszukiwanych zawodów jest grafik komputerowy, a jego idealne przygotowanie zawodowe polega na połączeniu wszechstronnego wykształcenia plastycznego i informatycznego.

Publiczne szkolnictwo artystyczne utrzymujące nadal swoją podstawową funkcję – umożliwienie szybkiego i maksymalnego rozwoju największych talentów w różnych dziedzinach kultury wysokiej ¬ powinno być obecnie traktowane jako taki obszar aktywności państwa, którego rozwój zwiększa konkurencyjność polskiej gospodarki, a inwestycje w rozwój szkolnictwa artystycznego powinny być traktowane jako inwestycje w rozwój gospodarczy.

Kluczowym wyzwaniem szkolnictwa artystycznego wydaje się więc zarówno przesądzające o innowacyjności społeczeństw podnoszenie potencjału twórczego, jak i rozwijająca się ekonomia czasu wolnego. Oznacza to konieczność nie tylko upowszechniania szkolnictwa artystycznego, lecz także nawiązania przez nie silniejszych związków z otoczeniem i segmentami nowoczesnej gospodarki oraz trzeciego sektora.

Wydaje się, że artyści mogą w sposób niewymuszony czerpać dużo satysfakcji z takiej działalności, uzyskując przy tym dobre efekty w pracy twórczej. Rozwijanie wrażliwości artystecznej nie jest bowiem celem jedynie wąskiej grupy zawodowych artystów. Sztuka w opisanym powyżej kontekście uzyskuje również inny wymiar, przekładający się na sukces lub porażkę całych społeczeństw wobec wyzwań gospodarki światowej.



REKOMENDACJE DO DZIAŁANIA

(1) Opracowanie strategii rozwoju edukacji artystycznej i szkolnictwa artystycznego w Polsce.

Polskie szkolnictwo artystyczne to niezwykle cenny model edukacyjny. Dlatego niezbędne jest docenienie przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego jego wagi przez uznanie go za jeden z obszarów działań priorytetowych i podstawowych Ministerstwa. W ślad za tym należy stworzyć całościową strategię rozwoju edukacji artystycznej i szkolnictwa artystycznego w Polsce. Strategia taka powinna wyznaczyć sposób postępowania w kolejnych latach, umożliwiający uspójnienie działań różnych resortów w obszarze edukacji artystycznej i szkolnictwa artystycznego oraz dostosowanie polskiego szkolnictwa artystycznego do obowiązujących standardów europejskich, a zarazem utrzymanie pozytywnych cech je wyróżniających.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego powinien powołać trzy kilkuosobowe zespoły ekspertów (maksymalnie dziewięć osób w zespole), które pracowałyby nad opracowaniem całościowej strategii powszechnej edukacji artystycznej oraz artystycznego szkolnictwa publicznego i niepublicznego (w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego) w zakresie muzyki, plastyki oraz teatru i filmu. Zespoły te powinny być wyraźnie różnorodne, łączące dyrektorów szkół I i II stopnia, rektorów uczelni, ale także „użytkowników” – absolwentów, dyrektorów filharmonii, muzeów, centrów kultury oraz właścicieli prywatnych firm zdobywających dominującą pozycję na rynku. Proponuje się, aby te zespoły po opracowaniu wspólnie z ministrem strategii zostały zachowane jako zespoły doradcze oraz nadzorujące wdrożenie strategii, a członkostwo w nich byłoby ograniczone do 3-4 lat, tak aby można było uzupełniać wachlarz opinii i ekspertyz.

(2) Doprowadzenie do upowszechnienia edukacji artystycznej.

Od kilku lat toczy się dyskusja dotycząca konieczności wprowadzenia ponownie edukacji artystycznej do szkół powszechnych. Biorąc przykład z krajów europejskich, w szczególności z doświadczeń krajów niemieckojęzycznych, oraz kierując się wynikami badań, które wykazały, że powszechna edukacja artystyczna, w szczególności edukacja muzyczna, zwiększa zdolność młodych ludzi do adaptacji w społeczeństwie, czyni ich bardziej tolerancyjnymi, a także sprzyja rozwojowi intelektualnemu 14, należy jak najszybciej podjąć kroki mające na celu zmianę stanowiska Ministerstwa Edukacji w tej kwestii. Dobrą metodą wydaje się zapoczątkowanie debaty publicznej, w której będą mogły zabrać głos różne środowiska. Na przykład Andrzej Wajda jest gorącym zwolennikiem wprowadzenia do programu szkoły podstawowej lekcji śpiewu (a nie umuzykalnienia) i rysunku. W przypadku braku powodzenia i nieuzyskania wpisu dotyczącego edukacji artystycznej do programu szkół nieartystycznych Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego powinien, w swoich programach, stworzyć ramy sfinansowania szerokiej działalności edukacji artystycznej w szkołach nieartystycznych, przeznaczając środki na tworzenie orkiestr, zespołów muzycznych i chórów. Osiągnięcie tego jest możliwe za pomocą już istniejących lub zmodyfikowanych narzędzi finansowania działań przez MKiDN, jakimi są programy ministra. Jednocześnie niewątpliwym wyzwaniem staje się podjęcie kroków na rzecz zwiększenia świadomości społecznej co do znaczenia edukacji artystycznej i potrzeby jej krzewienia. Do realizacji tego celu może być wykorzystana debata publiczna uwzględniająca głos osób znaczących w środowisku artystycznym i pozytywnie postrzeganych społecznie – aktorów, reżyserów, muzyków. Jednym z adresatów tych inicjatyw powinien być sektor przedsiębiorstw, a ich celem powinno być zwiększenie społecznej odpowiedzialności kręgów biznesu oraz określenie modelu partnerstwa publiczno-prywatnego na rzecz krzewienia edukacji artystycznej.

(3) Nadzór ministra właściwego ds. kultury i dziedzictwa narodowego nad całym kształceniem artystycznym w Polsce.

Kolejnym elementem wspomnianej strategii powinno być objęcie nadzorem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego całego kształcenia artystycznego w Polsce, a nie tylko publicznych uczelni artystycznych. Taki nadzór wydaje się niezbędny ze względu na niebezpieczeństwo rezygnacji przez publiczne uczelnie nieartystyczne lub też niepubliczne uczelnie artystyczne z dobrych wieloletnich praktyk i obniżenia poziomu kształcenia artystycznego, przy jednoczesnej możliwości wydawania przez te uczelnie licencjatu i stopni magistra w dziedzinie sztuki. W tym celu należy podjąć ścisłą współpracę z Ministerstwem Nauki i Szkolnictwa Wyższego, tak by zostały wypracowane projekty nowelizacji aktów prawnych regulujących rolę MKiDN podczas tworzenia kierunków artystycznych na uczelniach publicznych oraz niepublicznych uczelniach artystycznych oraz sposób współpracy i nadzoru nad nimi.

(4) Czynny udział w planowanej reformie szkolnictwa wyższego i ustawodawstwa z nim związanego. Weryfikacja standardów nauczania.

Elementem umożliwiającym przejęcie przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego nadzoru nad całym szkolnictwem artystycznym jest zaangażowanie w prowadzone przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego prace nad zmianami w ustawie „Prawo o szkolnictwie wyższym”. Przedmiotem zainteresowania resortu kultury powinny stać się standardy nauczania (chociaż ogłoszone zapisy projektów aktów prawnych nie wpływają w bezpośredni sposób na jakość kształcenia, gdyż słuszne są pojawiające się opinie, iż główne cele reformy biorą pod uwagę przede wszystkim podniesienie jakości szkolnictwa nieartystycznego, zwłaszcza uczelni technicznych oraz uniwersytetów). Zaprojektowana przez MNiSW reforma szkolnictwa wyższego będzie miała znaczący wpływ także na funkcjonowanie wyższego szkolnictwa artystycznego. Interesujące są zapowiedzi modyfikacji standardów nauczania i dążenia MNiSW do ich „rynkowej weryfikacji”.

Niezwykle ważne jest, by MKiDN uczestniczyło w procesie weryfikacji standardów kierunków artystycznych. Standardy te są ustalane rozporządzeniem Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, dlatego MKiDN niewątpliwie w trakcie rządowego procesu uzgodnień będzie podmiotem uczestniczącym w konsultacjach.

Jednocześnie aktywna rola MKiDN mogłaby polegać na praktycznej weryfikacji standardów nauczania na wszystkich kierunkach artystycznych, tak by zdobyta w ten sposób wiedza skutecznie wpływała na jakość edukacji artystycznej. Jedyną możliwością tej praktycznej weryfikacji jest zorganizowanie zespołów eksperckich, które podejmą próbę kontroli praktycznych aspektów kształcenia, czego koniecznym elementem powinny być wizytacje na uczelniach wyższych, weryfikacja sposobów prowadzenia zajęć, czyli kontrola całego procesu dydaktycznego. W pewnym stopniu oznacza to konieczność współpracy z Państwową Komisją Akredytacyjną, która realizując obowiązki wynikające z prawa, prowadzi między innymi ocenę kierunków studiów. W obrębie Państwowej Komisji Akredytacyjnej istnieje zespół artystycznych kierunków studiów. Do tej pory oceniono następujące kierunki artystyczne: (1) architekturę wnętrz, (2) edukację artystyczną w zakresie sztuki muzycznej, (3) edukację artystyczną w zakresie sztuk plastycznych, (4) instrumentalistykę, (5) malarstwo i (6) wzornictwo 15.

Skuteczne prowadzenie nadzoru wymaga poznania praktycznych aspektów procesów edukacyjnych w dziedzinie szkolnictwa artystycznego we wszystkich typach uczelni. Wiedzą tą dysponuje obecnie jedynie zespół artystycznych kierunków studiów PKA, a wydaje się ona niezbędna resortowi kultury, aby wypracował skuteczne instrumenty polityki realizowanej w tym zakresie.

(5) Z analizy programów nauczania, a także wielu przeprowadzonych na potrzeby tego raportu wywiadów wynika, że niezwykle ważne jest uzupełnienie programów nauczania w szkołach i uczelniach artystycznych o rozbudowany zestaw przedmiotów informatycznych i to zarówno na poziomie szkoły średniej, jak i wyższej. Brak kursów informatycznych lub ich ograniczona dostępność jest największą słabością szkół i uczelni plastycznych. Naturalnym przeciwdziałaniem obecnej sytuacji byłoby ustanowienie przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego specjalnego programu umożliwiającego zakup sprzętu i wyspecjalizowanych programów informatycznych (często bardzo drogich). Minister powinien też przewidzieć w budżecie dodatkowe środki na pokrycie kosztów zatrudnienia nauczycieli szkolnych i akademickich prowadzących przedmioty informatyczne.

(6) „Partnerstwo dla wiedzy. Reforma studiów i praw studenckich”. Zmiany urynkowiające i unowocześniające kierunki artystyczne.

Weryfikacja kierunków nauczania oraz zapisy planowanej reformy studiów i praw studenckich pozwalają na urynkowienie i unowocześnienie kierunków artystycznych, co staje się coraz bardziej naglącą potrzebą. Wedle punktu piątego zapisu przygotowanej przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego propozycji „Partnerstwo dla wiedzy. Reforma studiów i praw studenckich” 16, chodzi o „lepsze przygotowanie absolwentów szkół wyższych do potrzeb gospodarki i funkcjonowania na rynku pracy” między innymi przez:

• wspieranie realizacji procesu kształcenia przy udziale podmiotów gospodarczych, w tym prowadzenie zajęć ze studentami przez ich pracowników, nie będących nauczycielami akademickimi;
• stymulowanie kształcenia wspólnego z przyszłym pracodawcą, w tym na zamówienie pracodawcy, w celu lepszego przygotowania do potrzeb rynku pracy;
• wprowadzenie obowiązku monitorowania losów absolwentów przez uczelnie;
• przygotowanie programów studiów na podstawie dokonywanej przy udziale pracodawców oceny umiejętności i wiedzy absolwentów;
• Rozwój form kształcenia nakierowanych na potrzeby rynku pracy, między innymi przez zamawianie kierunków studiów zgodnie z aktualnymi tendencjami w gospodarce.

Wszystkie powyższe wskazania mają na celu wprowadzenie zmian koniecznych w polskim wyższym szkolnictwie artystycznym, zgodnych z trendami europejskimi, najdoskonalej wyrażającymi się w praktykach stosowanych w Wielkiej Brytanii. Dzięki wprowadzeniu obowiązku monitorowania przez uczelnie losów absolwentów, możliwe będzie dostosowanie programów nauczania do wymogów rynku pracy. Inne zmiany umożliwią, oprócz przekazywania przez uczelnie dobrego wykształcenia, również dostosowanie go do wymogów współczesności, czyli zapewnienie takich umiejętności, aby absolwent miał silną pozycję na rynku pracy. Niezbędne jest nie tylko wdrożenie zmian obejmujących wprowadzenie przedmiotów uczących, jak funkcjonować we współczesności, ale też gruntowne przemiany programów, stawiające na praktyczne wykorzystanie umiejętności, na używanie nowoczesnych narzędzi pracy, nowych technik, mediów i nowych sposobów przekazu. Konieczne jest umożliwienie studentom twórczego dostępu do sprzętu cyfrowego i komputerowego. Jednocześnie uczelnia powinna prowadzić regularne kursy obsługi takiego sprzętu.

Dzięki postulowanej współpracy uczelni z przyszłymi pracodawcami absolwenci zostaną lepiej przygotowani do podjęcia pracy. Współpraca ta powinna polegać na systemie stypendiów, praktyk, konkursów na projekty studenckie, a w przypadku studiów muzycznych na kontaktach z zawodowymi orkiestrami, operami czy filharmoniami. Kontakty te powinny stać się obowiązkowe nie tylko w przypadku studiów wyższych, ale także szkół niższych, w szczególności baletowych. Współpraca z pracodawcą polegać może także na organizowaniu zajęć lub wykładów prowadzonych przez jego przedstawicieli. Cały ten proces docelowo może zmienić mentalność kadry uczelni artystycznych, która na wzór brytyjski powinna na każdym kroku uświadamiać studentom, że liczba etatów w teatrach, orkiestrach symfonicznych czy zespołach baletowych jest bardzo ograniczona, a przyszłość każdego artysty jest bardzo niepewna.

(7) Jednym z istotnych czynników uniemożliwiających rozwój polskich uczelni artystycznych jest zbyt rozległa ich autonomia, powiązana z przywiązaniem środowiska akademickiego do stopni i tytułów naukowych. Jedną z najlepszych możliwości podniesienia jakości uczelni artystycznych jest zatrudnienie w nich (w elastycznych formach, dostosowanych do ich możliwości czasowych) wybitnych artystów, nie zawsze mających odpowiedni stopień i tytuł naukowy, jako pełnoprawnych nauczycieli akademickich.

Wyraźnie widać, jak negatywnie wpływają na efekty nauczania profesorowie, którzy od wielu lat nie prowadzą własnej działalności artystycznej. Utrzymanie nadal gwarancji zatrudnienia dla samodzielnych nauczycieli akademickich oraz przywilejów wynikających z Karty Nauczyciela dla nauczycieli szkolnych będzie utrudniało wzrost jakości kształcenia artystycznego. Jednym z problemów, na który wskazują w wywiadach rektorzy, są bowiem sztywne zapisy, dotyczące konieczności zatrudnienia na kierunkach artystycznych (na których studiuje bardzo mała liczba osób) określonej liczby samodzielnych pracowników naukowych (zatrudnionych w podstawowym miejscu pracy). Utrzymanie tych zapisów w takiej samej formie jak dla kierunków, na których studiują setki studentów, jest wręcz absurdalne. Dla studentów studiów artystycznych, byłoby niezwykle ważne, aby mogli spotkać w czasie studiów wielu profesorów i wybitnych artystów. Byłoby to możliwe, gdyby przyjąć, że „etat” pozwalający uznać daną osobę jako wchodzącą w skład tzw. minimum kadrowego wynosi na przykład 45 lub 60 godzin zajęć ze studentami w roku akademickim. Powinna być też przygotowana specjalna ścieżka uznawania za samodzielnych nauczycieli akademickich wybitnych artystów, bez konieczności zdobywania stopni i tytułów naukowych, na podstawie rezultatów ich działalności artystycznej (nakręcone filmy, wydane płyty, zrealizowane przedstawienia teatralne, katalogi wystaw itd.). Jednym z elementów ocennych powinny być uzuskane nagrody międzynarodowe. Retorycznym pytaniem jest, kto bardziej wpłynie na jakość absolwenta uczelni filmowej – profesor, który zdobył wszystkie stopnie i tytuły naukowe, ale który od wielu lat nie jest praktykującym aktorem, reżyserem, czy też zdobywca Oskara, który ma „zaledwie” tytuł magistra lub go nawet nie uzyskał i który wciąż prowadzi aktywne życie twórcze. Takie rozszerzenie kadry samodzielnych pracowników naukowych prawdopodobnie spotkałoby się z oporem obecnie zatrudnionych w uczelniach nauczycieli akademickich (obawiających się konkurencji), ale niezwykle uatrakcyjniłoby programy nauczania i wprowadziłoby ożywczą konkurencję pomiędzy nauczycielami akademickimi.

(8) „Partnerstwo dla wiedzy. Reforma studiów i praw studenckich”.

Punkt czwarty wspomnianej propozycji przygotowanej przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego postuluje „umiędzynarodowienie procesu studiów”, co w szkolnictwie artystycznym jest coraz lepiej realizowane. Jedyną kwestią, którą w sposób pilny należy monitorować, jest nauczanie języka na uczelniach artystycznych. O tym mówi też zapis dokumentu poprzedzającego reformę, formułując postulat „Uwzględniania kształcenia w językach obcych jako istotnego kryterium w ocenie jakości kształcenia”.

(9) „Partnerstwo dla wiedzy. Reforma studiów i praw studenckich”. Pomoc instytucji państwa dla absolwentów.

W ramach realizowanej reformy szkolnictwa wyższego należy pomyśleć też o tworzeniu na uniwersytetach realnie działających Biur Karier, które powinny być, na wzór brytyjski, otwarte dla studentów wszystkich lat. Powinny nie tylko działać na zasadzie pośrednictwa pracy, jak najczęściej dzieje się dzisiaj, ale także umożliwiać studentom świadome planowanie nauki na uczelni przez odbycie konsultacji z doradcami zawodowymi i psychologami, a także spotkania z pracodawcami oraz z absolwentami, którzy opowiedzą o swojej ścieżce kariery. W takich nowoczesnych Biurach Karier student mógłby uzyskać również wiedzę dotyczącą możliwych staży czy szkoleń.

Warto także pomyśleć o programie dla absolwentów na poziomie centralnym, który wspierałby zatrudnienie młodych artystów oraz umożliwiał im odbywanie staży. Program taki dałby sposobność do dodatkowej edukacji i rozwoju. Godne rozważenia jest również stworzenie portalu zajmującego się pośrednictwem pracy dla absolwentów uczelni, na wzór brytyjski, gdzie został on przygotowany przy współpracy organizacji rządowych i organizacji zrzeszającej uczelnie wyższe.

(10) Zwiększenie finansowania szkolnictwa artystycznego.

Uznanie szkolnictwa artystycznego za jeden z priorytetów działań Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego musi pociągnąć za sobą zwiększenie finansowania dla tego obszaru. W jednym z raportów parlamentarnej komisji kultury Bundestagu podkreślono konieczność przeciwdziałania nadmiernym oszczędnościom, wskazując na potencjał tkwiący w społeczeństwie obywatelskim i kładąc nacisk na adresowanie projektów kulturalnych do dzieci i młodzieży.

Niezbędne wydają się większe środki w szczególności na wydatki rzeczowe w szkołach niższych oraz na instrumentarium i nowoczesne wyposażenie. Dobre zaplecze daje uczelniom i studentom niezaprzeczalny komfort uczenia się i studiowania, ale także możliwość większego rozwoju i faktycznego zdobycia niezbędnych umiejętności. Wyłączenie uczelni wyższych z możliwości aplikacji o środki w programach ministra musi zostać zrekompensowane w taki sposób, aby braki w instrumentarium lub w wyposażeniu nie uniemożliwiały dobrego funkcjonowania.

Dodatkowe środki muszą też zostać przeznaczone na zatrudnianie nowej kadry, gdyż najczęściej właśnie bariera finansowa ogranicza zatrudnianie asystentów na uczelniach artystycznych.

Rozwiązaniem może być wprowadzenie stanowiska nowoczesnego dyrektora finansowego uczelni, na którym zatrudniany mógłby być dobry menedżer, wykształcony ekonomicznie, zdobywający sponsorów komercyjnych. Taki model ograniczałby nakłady z budżetu państwa i uefektywniałby ich wydawanie.

Uczelnie artystyczne powinny uzyskać dostęp do dodatkowych funduszy z zasobów Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego po wprowadzeniu w życie zmian finansowania szkolnictwa wyższego, które zostały zaprojektowane w przyjętym już przez Radę Ministrów pakiecie ustaw.

Jednym z potencjalnych sposobów finansowania zadań merytorycznych uczelni artystycznych mogłoby być utworzenie specjalnej instytucji na wzór Narodowego Centrum Badań i Rozwoju NCBR, działającej niezależnie od administracji ministerialnej, ale podlegającej nadzorowi ministra. Takie rozwiązanie powinno oddzielić środki niezbędne na utrzymanie podstawowej działalności szkół i uczelni podległych nadzorowi ministra (kosztów utrzymania, wynagrodzeń itp.) od środków na rozwój poddanych procedurze konkursowej. Stworzyłoby to wyraźną zachętę do nowych inicjatyw i wprowadziłoby elementy konkurencji wymuszającej działania projakościowe. Na przykład – poprzez taką instytucję można by wyraźnie zwiększyć współpracę uczelni ze szkołami I i II stopnia dzięki realizacji wspólnych projektów.

(11) Poprawa jakości kadry.

Dobrze wykształcona kadra nauczycieli w polskim szkolnictwie artystycznym jest jednym z ważniejszych czynników wpływających na jakość całego procesu kształcenia, zwłaszcza że relacja uczeń/student–nauczyciel opiera się na zasadzie mistrz–uczeń. Pewnym problemem, zwłaszcza w uczelniach wyższych, są nauczyciele akademiccy, którzy nie chcą pogłębiać swej wiedzy, nie praktykują w wykładanych przez siebie dziedzinach. Talent i doświadczenie zawodowe są bardzo istotne, jednak równie ważną rolę odgrywa wiedza o procesach poznawania i znajomość różnych technik uczenia. Wspominane już proponowane przez MNiSW zmiany w szkolnictwie wyższym postulują „większe upodmiotowienie studentów i dbałość o ich prawa”, co realizowane ma być między innymi przez „obowiązkową ewaluację pracy dydaktycznej nauczycieli akademickich przez studentów oraz włączenie jej jako jednego z kryteriów ich okresowej oceny”. W ten sposób nowy zapis ustawowy umożliwi pewną kontrolę nad procesem dydaktycznym.

Narzędziem, które także mogłoby posłużyć poprawieniu jakości kadry, zarówno na poziomie szkolnictwa niższego, jak i wyższego, jest wprowadzenie kontraktów dla nauczycieli, na przykład pięcioletnich, tak by dyrektorzy i rektorzy mogli skutecznie mobilizować pedagogów do poprawy jakości dydaktyki, a w nadzwyczajnych sytuacjach rozwiązać umowę o pracę. Umożliwiłoby to też zatrudnianie „wielkich nazwisk”, osób, które nie chcą wiązać się na stałe z uczelnią, a dzięki takiemu systemowi zdecydowałyby się na pracę dydaktyczną.

Ważne jest też, żeby nie dopuścić do usuwania pedagogów artystycznych z uczelni ze względu na wiek. Cytując profesora Ryszarda Zimaka, można powiedzieć, że „pedagog jest jak wino – im starszy, tym lepszy”, co w znacznej mierze zostało potwierdzone w naszych badaniach. W obszarze pedagogiki artystycznej olbrzymią rolę odgrywa doświadczenie, dlatego nie warto rezygnować z niego ze względu na metrykę.

(12) „Partnerstwo dla wiedzy. Nowy model kariery akademickiej”.

Ostatnią kwestią związaną z planowanymi zmianami prawa w zakresie szkolnictwa wyższego są postulaty przedstawione przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego do konsultacji społecznych w lutym 2009 r. w ramach kolejnej części założeń reformy szkolnictwa wyższego. Należy przyjrzeć się zawartym tam propozycjom i zweryfikować, czy zapisy nie pomijają, tak jak w ustawie z 2005 r., specyfiki szkolnictwa artystycznego. Wątpliwości dotyczą między innymi formuły odnoszącej się do udokumentowania dorobku, tak jak to było sygnalizowane przez badanych przez nas przedstawicieli wyższego szkolnictwa artystycznego.

(13) Kreowanie współpracy interdyscyplinarnej i kształcenia ustawicznego.

Współcześnie, w czasach przenikania się dziedzin życia i obszarów sztuki, niezbędna jest pomoc Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w tworzeniu międzyuczelnianych wydziałów artystycznych z różnych dziedzin sztuki, takich jak scenografia teatralna lub filmowa, taniec czy reżyseria dźwięku. Powinno to zostać dogłębnie przemyślane i wpisane w całościową strategię.

Ważne jest też oferowanie studentom, przez organizowanie przeglądów czy innych wydarzeń artystycznych, możliwości udziału w różnych zajęciach interdyscyplinarnych i wspólnego przygotowywania ciekawych projektów.

Obligatoryjne wprowadzenie na wszystkich akademiach możliwości zmiany pracowni podczas studiów dawałoby też pewną możliwość, może nie interdyscyplinarności, ale poszerzania horyzontów i większej różnorodności.

Pod pojęciem kształcenia ustawicznego należy rozumieć dokształcanie profesjonalistów, zwłaszcza ludzi młodych, którzy często mają już na swoim koncie pierwsze doświadczenia zawodowe, ale nadal czują potrzebę pogłębiania wiedzy i zdobywanie praktycznych umiejętności. Generowanie takich możliwości powinno leżeć w gestii Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

(14) Reformy w szkolnictwie niższym.

Szkolnictwo niższe, jak już zostało wspominane, nadzorowane i weryfikowane w sposób ciągły, nie wymaga aż tak dogłębnej reformy. Oczywiście, należy wyznaczyć dla niego nowe cele, wpisać w całościową strategię, skupiając się między innymi na wprowadzeniu jeszcze większej liczby działań praktycznych i dostosowaniu programów do wymogów współczesności. W bieżących działaniach konieczne jest wprowadzenie pewnych ułatwień dla dyrektorów szkół, niwelujących negatywne zapisy Karty Nauczyciela, takich jak większa niezależność finansowa, tak by bardziej swobodnie mogli oni operować budżetem (na wzór rektorów uczelni). Da to możliwość dysponowania pulą na dodatki motywacyjne dla nauczycieli pracujących w ramach godzin nadliczbowych z wybitnymi uczniami. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego mogłoby też monitorować zmiany prawne wprowadzane przez Ministerstwo Edukacji Narodowej, tak aby szybciej na nie reagować.

(15) Poszerzenie sieci szkół publicznych.
Analiza rozmieszczenia w Polsce szkół artystycznych wskazuje, że najgorsze wskaźniki dostępu do publicznego szkolnictwa artystycznego są w trzech województwach: świętokrzyskim, kujawsko-pomorskim i warmińsko-mazurskim. Zakładając oczywiste równe geograficzne rozmieszczenie osób z dużymi uzdolnieniami artystycznymi, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego powinien rozważyć, czy nie warto na terenie tych województw utworzyć kilku artystycznych szkół publicznych w sposób celowy, z rozbudowanym zapleczem noclegowym w formie własnych internatów.

Dbając o zapewnienie dostępności do szkół artystycznych dla osób utalentowanych niezależnie od statusu majątkowego, minister mógłby przy opracowaniu strategii rozwoju szkolnictwa artystycznego rozważyć uruchomienie kilkuletniego programu budowy internatów przy najlepszych szkołach średnich w każdym województwie (i to internatów oferowanych uczniom nieodpłatnie, pod warunkiem wpłaty tylko zwrotnej niewielkiej kaucji, na poczet kosztów ewentualnych zniszczeń).

(16) Stypendia dla najbardziej uzdolnionych uczniów i studentów.

We wszystkich przeprowadzonych wywiadach podkreślano rolę wystaw, przesłuchań i przeglądów dla uczniów średnich szkół artystycznych (każdego typu). Minister wspólnie z Centrum Edukacji Artystycznej powinien określić przeglądy makroregionalne lub też wyłonić kilka odpowiednio dobranych (merytorycznie i geograficznie) konkursów, w których startowaliby najbardziej utalentowani uczniowie poszczególnych typów artystycznych szkół średnich (muzycznych, plastycznych, baletowych). Konkursy (przeglądy, wystawy) kończyłyby się przyznawaniem przez kapituły (jury) konkursowe wyróżnień dla najlepszych uczniów, które byłyby równoznaczne z przyznaniem rocznego stypendium Ministra (jednakowego dla wszystkich typów szkół) w wysokości kilku tysięcy złotych (minimum 4-5 tys.) dla uczniów i w takiej samej wysokości nagrody dla nauczyciela prowadzącego danego ucznia. Przyznanie rocznie stu stypendiów w wysokości 5 tys. zł skutkowałoby kosztem tylko jednego miliona złotych, a efekt projakościowy dla całego systemu artystycznego szkolnictwa średniego byłby bardzo istotny.

Identyczny system konkursów dla studentów każdego typu uczelni artystycznych (muzycznych, plastycznych, teatralnych i filmowych) powinien być wsparty systemem stypendiów ministra (np. po 10 tys. zł dla 20 osób rocznie) i odpowiednich nagród dla nauczycieli prowadzących. Taki system otwartych konkursów (dostępnych dla uczniów i studentów szkół oraz uczelni nie poddanych nadzorowi MKiDN) pozwoliłby po kilku latach uzyskać prawdziwy ranking szkół, wydziałów i wzmocniłby jakość całego systemu artystycznego szkolnictwa wyższego.




---------------------------------------------------------------------
13 Wniosek Komisji Europejskiej do Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczący Europejskiego Roku Twórczości i Innowacji (2009), Bruksela 28 marca 2008 r.
14 Badania pedagoga muzyki Hansa Günthera Bastiana.
15 Działalność Państwowej Komisji Akredytacyjnej, Ocena kierunków studiów – podsumowanie, część I, Warszawa 2007.
16 Materiał opublikowany na stronach Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego przekazany do konsultacji społecznych w styczniu 2009 r.
 
 
« Czerwiec 2017 »
PnWtŚrCzPtSbNd
1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30

Miejskie powidoki


Partner technologiczny
Orange
Partnerzy
Województwo Małopolskie Urząd Miasta Krakowa
Współorganizatorzy
Uniwersytet Krakowskie
Organizator
NCK
Pod patronatem
Ministerstwo
Partnerzy medialni
Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo