Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą politykę.

[ Zamknij ]

Analiza dynamiczna zmian w tańcu współczesnym w okresie ostatnich dwudziestu lat

2.2.4.2. Regionalizacja

Po teatrze w Bytomiu przyszły teatry w Kielcach i w Trójmieście. Wraz z pędem „ku nowemu” powstało, zwłaszcza na południu kraju, kilka interesujących zespołów tańca współczesnego. Ich poziom odbiegał, oczywiście, od poziomu większości zespołów z krajów zachodnich, ale niektóre z nich pod koniec lat dziewięćdziesiątych potrafiły wykształcić dobrych tancerzy (zazwyczaj nie legitymujących się dyplomem ukończenia szkoły baletowej) i wypracować swój własny język teatralny.

Do grup tego rodzaju należą między innymi: Kielecki Teatr Tańca (1995), Grupa Tańca Współczesnego Politechniki Lubelskiej (1993), Eksperymentalne Studio Tańca z Krakowa (1987), a przede wszystkim, uznawany przez krytykę i publiczność wielu festiwali teatralnych i tanecznych za jeden z najlepszych teatrów tańca w Polsce, gdański Teatr Dada von Bzdülöw (1993) 20.

Gdański Teatr Tańca
nieprzypadkowo znalazł swe miejsce właśnie w Gdańsku. Jedną z jego założycielek była, wspomniałam wyżej Melissa Monteros, znana już z ŚTT, była profesorka kanadyjskiego uniwersytetu, związana poprzednio przez wiele lat z amerykańską grupą tańca Strong Wind Wild Horses. O wyborze miejsca, które miało stać się siedzibą zespołu, zdecydowali sami pomysłodawcy (Monteros i Mochniej), którzy sugerowali się tradycją gdańskiej społeczności teatralnej i tanecznej: założonym przez Iwo Galla Teatrem Wybrzeże, silną pozycją gdańskiej szkoły baletowej i baletu Opery Bałtyckiej, dokonaniami Teatru Ekspresji i szybko rozwijających się Bałtyckiego Centrum Kultury oraz Centrum Edukacji Teatralnej.

Wraz z pojawieniem się w Trójmieście Gdańskiego Teatru Tańca, w którego pierwszym składzie znaleźli się w większości absolwenci szkół baletowych, między innymi Katarzyna Chmielewska, Tomasz Moskal czy Marzena Bojanowska, wzbogacający swoje umiejętności o technikę tańca współczesnego pod okiem Monteros, krajobraz trójmiejskiej sceny teatralnej i tanecznej jeszcze bardziej się urozmaicił. Już pierwsze spektakle tego teatru, takie jak Pamiętania, Kolizje czy Granice (1995), a także te późniejsze, jak Jeden krótki dzień, Odejścia (1996), Malowany ptak (1997), Cienie i Szepty (1998) są przesycone specyficznym rodzajem „teatralności”, zrodzonym z połączenia teatru z techniką tańca współczesnego o korzeniach, pochodzących od wybitnego choreografa amerykańskiego Jose Limona. Przez ponad pięć lat istnienia Gdański Teatr Tańca wypracował własną, łatwo rozpoznawalną stylistykę, która często nazywana jest przez krytykę „poetycką i liryczną”.

Dzięki stałej współpracy Mellisy Monteros z uniwersytetem w Calgary działalność edukacyjną w Trójmieście podjęli tancerze kanadyjscy (np. Dana Benson). Trzeba bowiem zaznaczyć, że GTT, wzorem wielu innych światowych zespołów, prowadził szkołę tańca dla amatorów tańca współczesnego. Tancerze GTT w ten sposób uczyli się być nie tylko tancerzami, ale i pedagogami. Organizując systematycznie lekcje i warsztaty tańca współczesnego (najbardziej spektakularne to Ogólnopolskie Prezentacje Współczesnych Form Tańca Dance Explosions), a także prezentując swoje spektakle w kraju (m.in. na Bałtyckim Uniwersytecie Tańca w Gdańsku, Międzynarodowym Festiwalu Tańca w Krakowie, Centrum Sztuki Współczesnej i na deskach Teatru Narodowego w Warszawie) i za granicą (Festival Summer Dance w Calgary, Międzynarodowy Festiwal Tańca w Pyhasalmi w Finlandii, Międzynarodowy Festiwal Tańca Współczesnego w Kownie na Litwie, Międzynarodowy Festiwal Tańca w Oulu w Finlandii i inne), Gdański Teatr Tańca promował taniec współczesny w Polsce i jednocześnie za granicą reprezentował polskie dokonania z zakresu teatru tańca 21.

Leszek Bzdyl i Dada von Bzdülöw. W pierwszym okresie działalności zespołu Monteros i Mochnieja pracował w nim mim Wrocławskiego Teatru Pantomimy i aktor Teatru Ekspresji Leszek Bzdyl. Choć rok wcześniej założył on swój własny teatr (już w 1993 r. odbyła się premiera spektakli Peep Show, Ptaki podobno jak ludzie i Dziewczyny, lalki i nic 22), przyłączył się do GTT i zaczął rozszerzać swój warsztat sceniczny o technikę tańca współczesnego. W Teatrze Dada von Bzdülöw zaowocowało to bardzo szybko, już w następnym roku pojawiły się spektakle, w których wykorzystano nie tylko takie środki teatralne jak pantomima i inne ruchowe działania aktorskie, ale i technikę tańca modern (m.in. Zagłada ludu albo moja wątroba jest bez sensu z 1994 r., Wyrywacz serc czyli balia hańby z 1995 r. czy Człowiek, który kłamał, na przykład Heiner Muller z 1996 r. 23).

Przez szesnaście lat istnienia Dada von Bzdülöw stał się jednym z najlepszych, wciąż eksperymentujących teatrów tańca w Polsce. Magdalena Gołaczyńska tak pisała w czasopiśmie „Odra” w 1997 r.: „Nie czynią różnicy między aktorem i tancerzem, badając w ten sposób możliwości własnego ciała i wieloznaczności przekazu. Przewrotnie oświadczają, że ich nie zorientowana społecznie aktywność jest bezproduktywnym marnowaniem energii. Dada to kolejna grupa, która z dobrym skutkiem wykorzystuje zdobycze światowego teatru, otwierając być może nowy rozdział w polskim teatrze alternatywnym” 24. Jeżeli w 1997 r. zespół ten, zdaniem krytyki, „być może” otwierał nowy rozdział w polskim teatrze offowym, to dzisiaj jego pozycja jest już jasno sprecyzowana – jest on uznanym, niektórzy krytycy twierdzą, że najlepszym polskim teatrem, który łącząc różnego rodzaju techniki teatralne: od baletu przez taniec współczesny, działania aktorskie, środki charakterystyczne dla teatrów ulicznych po słowo mówione, improwizację muzyczną czy burleskę, tworzy wysmakowane, dojrzałe spektakle. To połączenie właśnie stanowi o wyjątkowym charakterze projektów Dady.

Do najlepszych ostatnich spektakli należą: pochodzący jeszcze z 1996 r., nieco ironiczny, spektakl o braku uczuć wyższych pt. Nie było, nie będzie, czyli nie ma, potem Kilka błyskotliwych spostrzeżeń à’la Gombrowicz z 2004 r. i Eden z 2006 r. oraz ostatni Faktor T, niemal jednogłośnie uznany przez krytyków tańca za wydarzenie 2008 r. Przez wszystkie lata istnienia grupa Bzdyla i Chmielewskiej brała udział w wielu festiwalach w Polsce i za granicą (m.in. Międzynarodowe Prezentacje Współczesnych Form Tanecznych w Kaliszu, Międzynarodowa Konferencja Tańca Współczesnego w Bytomiu, Małe Formy Teatru Tańca w Warszawie, Bałtycki Uniwersytet Tańca w Gdańsku, a także we Francji Les 7 emes Recontres Theatrales w Lyonie (1996), czy Passage U w Nancy (1997), na Artgenda Festival w Kopenhadze w Danii (1996), na Europejskich Spotkaniach Teatralnych w Berlinie w Niemczech (1993, 1996, 1997), czy na Dans Ontmoeting w Utrechcie w Holandii (1997) 25 oraz w 2008 r. odbyła tournée po Stanach Zjednoczonych ze spektaklem Faktor T. Dada współpracował też z Teatrem Miejskim w Gdyni, występując w jego produkcjach, takich jak Fioletowa krowa czyli kłopoty z kabaretem brytyjskim (1995), Na krawędzi życia (1996), Sen nocy letniej i Baśnie japońskie (1997).

Hanna Strzemiecka z Lublina. W 1996 r., gdy „Hanna Strzemiecka stwierdziła, że Grupa jest już gotowa wypłynąć na szersze wody” 26, efekt swojej pracy pokazała na prestiżowym festiwalu środowiskowym – IV Międzynarodowych Prezentacjach Współczesnych Form Tanecznych w Kaliszu. Grupa Tańca Współczesnego Politechniki Lubelskiej, ku własnemu zaskoczeniu została laureatem festiwalu, Strzemiecką zaś „okrzyknięto największą indywidualnością Prezentacji i wyróżniono specjalną nagrodą za choreografię” 27. W czasie tej edycji w jury zasiadał między innymi Conrad Drzewiecki, pełen uznania dla pracy Strzemieckiej i młodych tancerzy, przez wiele lat wspierał taneczny rozwój lublinian.

Jesienią 1997 r., kiedy zespół obchodził dwudziestolecie istnienia, Hanna Strzemiecka postanowiła uczcić ten jubileusz powołaniem do życia festiwalu o randze międzynarodowej, który obok prezentacji spektakli z kraju i ze świata obejmowałby nurt edukacyjny, swoją ofertę miałby realizować poprzez wykłady, warsztaty i seminaria z dziedziny tańca współczesnego. Jesienią przy współpracy z Centrum Kultury w Lublinie Strzemiecka zorganizowała I Międzynarodowe Lubelskie Spotkania Teatrów Tańca. Festiwal okazał się niezwykłym sukcesem, spektakle i pokazy wideo cieszyły się ogromnym zainteresowaniem publiczności, a warsztaty tańca zgromadziły dużą liczbę uczestników. Lublin miał szansę stać się pierwszym we wschodniej Polsce silnym ośrodkiem tańca współczesnego. „Coroczny cykl spotkań od tej pory stał się najważniejszym wydarzeniem wyznaczającym rytm działalności Grupy Tańca Współczesnego Politechniki Lubelskiej” 28.

Twórczyni GTWPL organizowała zarówno projekty krajowe, jak i międzynarodowe (min. Projekt Polska – Ameryka [1997]; Projekt „Tęcza” przy współpracy z Teatrem Akademia Ruchu w Warszawie [lata 1997, 1998, 2000]; dwuetapowy Projekt Polska – Francja z wymianą studencką między Politechniką Lubelską a INSA de Lyon we Francji [1998]; następnie dwa projekty z Holandią oraz Litwą [1999] oraz Regionalne Warsztaty Tańca Współczesnego w Lublinie [1999]; ważne projekty w 2000 r.: dwie edycje Laboratorium Otwartej Kreacji aktywizujące środowisko akademickie Lublina oraz „Dworzec Centralny – Taniec”, który był ważnym krokiem ku utworzeniu w Lublinie Ośrodka Tańca Współczesnego na Europę Środkowo-Wschodnią; Projekt Polska – Finlandia oraz pierwszy etap utworzenia Lubelskiego Teatru Tańca w Centrum Kultury w Lublinie [2001]; Projekt Białorusko-Polski [2002]; po powstaniu profesjonalnego teatru były to także: comiesięczne warsztaty tańca współczesnego [od 2001 r.]; cykliczne Forum Tańca Współczesnego w Lublinie [od 2003 r.] oraz jeden z najważniejszych – Festiwal „Chagall w Lublinie” [2003 r.]; trwają także nieprzerwanie od 1997 r. coroczne Międzynarodowe Spotkania Teatrów Tańca w Lublinie).

Na szczególną uwagę zasługuje ambitny Projekt Utworzenia Ośrodka Tańca Współczesnego w Lublinie na Europę Środkowo-Wschodnią, przygotowany formalnie (2000), zakładał najpierw utworzenie w 2002 r. zawodowego teatru tańca współczesnego z pięcioma etatami (znany dziś pod nazwą Lubelski Teatr Tańca) oraz realizację projektów edukacyjnych w szkołach, a także artystyczny projekt w dziedzinie tańca współczesnego dla sześciu państw. Plany kolejnych lat zakładały powstanie Ośrodka Tańca Współczesnego w Lublinie. W Centrum Kultury w Lublinie, gdzie Strzemiecka organizowała już Międzynarodowe Spotkania Teatrów Tańca, dyrekcja przystała na propozycję pod warunkiem sukcesywnego pozyskiwania etatów dla tancerzy. Pierwszy etat przypadł w 2001 r. tancerzowi Ryszardowi Kalinowskiemu, który zatrudniony w dziale programowym jako specjalista do spraw tańca mógł zajmować się bezpośrednio przygotowaniami do kolejnej, piątej już edycji jesiennego festiwalu.

Jak pisze Artur Wysocki: „przyczyn i motywów powstania Lubelskiego Teatru Tańca należy upatrywać głównie w chęci przezwyciężenia barier właściwych grupie niezawodowej, na jakie natrafili w pewnym okresie swojej drogi twórczej artyści GTWPL. Chodzi mianowicie o potrzebę wzniesienia własnych poszukiwań formalno-estetycznych, umiejętności technicznych i rozmiaru przygotowywanych przedstawień na poziom przynależny sztuce wartościowej, mocno zaangażowanej w problemy egzystencjalne współczesnego człowieka i otaczającej go rzeczywistości, a tym samym przyczyniającej się do rozwijania sztuki tanecznej w ogólności” 29.




--------------------------------------------------------------
20 „Ruch Teatralny. Krajowy serwis wiadomości teatralnych”, Gdańsk–Warszawa, rok 5, nr 4 (34).
21 Informator Gdańskiego Teatru Tańca, Klub Żak 1998, s. 5.
22 Informator Teatru Dada von Bzdülöw, Pałac Młodzieży w Gdańsku, 1998.
23 Tamże, s. 3.
24 M. Gołaczyńska, „Odra” 1997, nr 4, s. 23.
25
Informator Teatru Dada von Bzdülöw, Pałac Młodzieży w Gdańsku, 1998, s. 3.
26 A. Wysocki, Grupa Tańca Współczesnego Politechniki Lubelskiej, w: Kultura alternatywna w Lublinie, E. Krawczak (red.), UMCS, Lublin 2005, s.172.
27 Tamże, s.173.
28 A. Wysocki, Grupa Tańca Współczesnego Politechniki Lubelskiej, s.175

29 Tamże, s. 193.
« Maj 2017 »
PnWtŚrCzPtSbNd
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31

Miejskie powidoki


Partner technologiczny
Orange
Partnerzy
Województwo Małopolskie Urząd Miasta Krakowa
Współorganizatorzy
Uniwersytet Krakowskie
Organizator
NCK
Pod patronatem
Ministerstwo
Partnerzy medialni
Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo