Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą politykę.

[ Zamknij ]

Szkolnictwo artystyczne w praktyce – próba oceny zmian na artystycznym rynku edukacyjnym

2.1. Zmiany w szkolnictwie niższym

Pierwsze niepubliczne szkoły artystyczne stopnia podstawowego i średniego pojawiły się w Polsce w pierwszej połowie lat dziewięćdziesiątych. Wynikało to z rosnącego zainteresowania szkolnictwem artystycznym i stałą przewagą liczby kandydatów nad liczbą uczniów przyjmowanych do szkół. Szkoły niepubliczne bardzo często uzupełniały lukę wynikającą z braku państwowej szkoły artystycznej w danym mieście lub okolicy. Najbardziej rozwiniętym segmentem rynku niepublicznych szkół muzycznych jest podstawowe szkolnictwo muzyczne.

W ciągu ostatnich kilkunastu lat szkolnictwo niepubliczne stało się istotnym elementem szkolnictwa artystycznego w Polsce. Liczba uczniów szkół niepublicznych wzrasta, choć ich udział w ogólnej liczbie uczniów szkół artystycznych wynosił w roku szkolnym 2006/2007 nadal tylko 6,5%.

Tabela 3. Procentowy udział uczniów oraz absolwentów szkół niepublicznych w grupie uczniów i absolwentów szkół artystycznych wszystkich rodzajów

Źródło: Obliczenia własne na podstawie danych MKiDN.

W opinii dyrektorów szkół niepublicznych siłą tej części szkolnictwa artystycznego jest wydajność kształcenia. W związku z tym, że rodzice płacą za kształcenie swoich dzieci, mają prawo wymagać, by zajęcia były realizowane terminowo, rzadziej zdarza się tam odwoływanie zajęć. Szkoły niepubliczne nie mogą jednak sobie pozwolić na rygorystyczną selekcję, dlatego bardzo często trafiają tam uczniowie mniej utalentowani, którzy przegrali rywalizację o miejsca w szkołach publicznych. Sytuacja finansowa szkół niepublicznych jest zazwyczaj znacznie gorsza od sytuacji szkół finansowanych z budżetu państwa. Oznacza to, że szkoły niepubliczne częściej są słabiej wyposażone, mają gorszą infrastrukturę, a nauczyciele częściej zatrudniani są bez umowy o pracę.

Znacznie liczniejszą grupę stanowią szkoły prowadzone przez jednostki samorządu terytorialnego (gminy w odniesieniu do szkół I stopnia oraz powiaty lub miasta na prawach powiatów w odniesieniu do szkół II stopnia). Około 20% wszystkich uczniów w roku szkolnym 2006/2007 uczęszczało do takich szkół. Proces przekazywania szkół artystycznych jednostkom samorządu terytorialnego rozpoczął się pod koniec lat dziewięćdziesiątych, w ramach tzw. ustawy o wielkich miastach. Podczas tworzenia reformy samorządowej w 1998 r. szkoły artystyczne po długich sporach pozostały w gestii rządu centralnego, choć według początkowych zamierzeń, analogicznie do szkolnictwa nieartystycznego, w całości miały być przekazane samorządom terytorialnym.

Zainteresowanie jednostek samorządu terytorialnego przejmowaniem od MKiDN szkół artystycznych wynika w znacznej mierze z idei podnoszeniu poziomu edukacji artystycznej. Należy przy tym zaznaczyć, że przekazanie szkoły w ręce samorządu terytorialnego nie oznacza jednocześnie zaprzestania finansowania szkół artystycznych przez budżet państwa.

Tabela 4. Procentowy udział uczniów oraz absolwentów szkół jednostek samorządu terytorialnego (JST) w grupie uczniów i absolwentów wszystkich rodzajów szkół artystycznych

Źródło: Obliczenia własne na podstawie danych MKiDN.

Mimo iż podmioty publiczne i niepubliczne podstawowego i średniego szkolnictwa artystycznego mogą korzystać z finansowania budżetowego, to te pierwsze z reguły mają zapewnione większe bezpieczeństwo ekonomiczne (w tym środki na pokrycie kosztów stałych i na zakupy). Dlatego trudno jest mówić o pełnej konkurencyjności w obrębie szkolnictwa artystycznego.

Ograniczenie konkurencyjności wynika z kilku powodów. Po pierwsze, mimo wzrostu znaczenia szkolnictwa niepublicznego nie stanowi ono prawdziwej konkurencji dla szkół publicznych ze względu na wymaganą odpłatność. Po drugie, utrwalona wysoka reputacja szkół publicznych, mających wieloletnie doświadczenie, powoduje, że znacznie częściej mogą one pochwalić się bardziej utalentowanymi uczniami. Rekrutacja wiąże się bowiem z dużą selekcją uczniów, gdyż o jedno miejsce walczy kilku kandydatów. Szkoły niepubliczne częściej są skazane na przyjmowanie wszystkich chętnych, bez łatwej możliwości odrzucania zainteresowanych. Po trzecie, o konkurencji możemy mówić, gdy w jednej miejscowości istnieje kilka placówek, które rywalizują o tę samą grupę uczniów lub nauczycieli. Sieć szkół artystycznych jest tak rozrzedzona, iż dość rzadko współzawodniczą one między sobą. W małych i średnich miastach najczęściej istnieje jedna szkoła artystyczna – publiczna, powołana wiele lat temu, a dziś prowadzona przez MKiDN lub samorząd terytorialny, albo niepubliczna, tam gdzie szkoła państwowa nie istniała wcześniej, a popyt na szkolnictwo w tym zakresie nie był zaspokojony. O pewnej konkurencji możemy mówić jedynie w dużych ośrodkach miejskich, w których rywalizują ze sobą wszystkie typy szkół artystycznych.

Konkurencja o uczniów w polskim szkolnictwie artystycznym jest zatem niska. W pewnym stopniu możemy mówić o konkurencji o nauczycieli, lecz to zjawisko jest bardzo ograniczone zapisami Karty Nauczyciela, nie pozwalającej na rotację, zwolnienia z pracy i zatrudnianie nowych osób. Nasi respondenci w jednej sprawie są wyjątkowo zgodni – Karta Nauczyciela w części dotyczącej gwarancji zatrudnienia nauczycieli nie pozwala na skuteczne podnoszenie jakości edukacji. Trudno jest zwolnić z pracy nauczycieli, którzy źle prowadzą zajęcia.

Mimo opisanych ograniczeń między szkołami istnieje dość silna rywalizacja o renomę placówki. Szkoły przywiązują dość dużą wagę do licznych konkursów skierowanych do uczniów. Bardzo często szkoły niepubliczne dążą do pokazania się w jak najlepszym świetle, dlatego łatwiej tam o godziny nadliczbowe oraz większą determinację dyrekcji i nauczycieli poświęcających dodatkowy czas na dobre przygotowanie uczniów.

Centrum Edukacji Artystycznej na potrzeby tego raportu przygotowało zestawienie danych dotyczących rekrutacji i absolwentów szkół artystycznych, dla których organem prowadzącym jest Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego,
z lat 1991/1992 – 1993/1994 oraz 2005/2006 – 2008/2009.

Jak wynika ze zgromadzonych danych, w przypadku państwowych szkół muzycznych I stopnia liczby są raczej stałe. Średnio przyjęto 50,3% ogółu kandydatów w latach 1991-1993 i 50% w latach 2005-2008. Także liczba kandydatów wahała się w niewielkich granicach. Zespoły szkół muzycznych I i II stopnia w latach 2005-2008 przyjmowały do 62% ogółu kandydatów w porównaniu z 48% w latach 1991-1993 (z tego wyliczenia wykluczono PSM I i II z Jeleniej Góry, która przez cały analizowany okres przyjmowała niemal wszystkich zgłaszających się kandydatów).

W przypadku liceów i zespołów szkół plastycznych mamy do czynieniu z bardzo różną selektywnością, od około 30% do ponad 90%. Średnia selektywność w tych szkołach wzrosła z 67% przyjętych w latach 1991-1993 do 58% w latach 2005-2008.

Generalny wniosek jest taki, że zapotrzebowanie na szkoły artystyczne w Polsce w analizowanym okresie 1991-2008 utrzymuje się na porównywalnym poziomie. Nie zauważono pozytywnej korelacji liczby kandydatów do tych szkół ze wzrostem średniego wynagrodzenia czy też PKB na mieszkańca w latach 1991-2008, ale też nie ma regresu w szkołach usytuowanych w bardzo różnych miastach – od Limanowej i Wejherowa do Wrocławia i Warszawy.

Nie udało się zdobyć analogicznych danych dotyczących rekrutacji do szkół wyższych, ale z dużym prawdopodobieństwem można powiedzieć, że selektywność we wszystkich publicznych uczelniach artystycznych poddanych nadzorowi MKiDN pozostaje wciąż bardzo wysoka i najwyższa w porównaniu z selektywnością innych polskich uczelni. Jeżeli do tego uwzględnimy liczbę kierunków studiów artystycznych otwartych na innych niż poddane nadzorowi MKiDN polskich uczelniach publicznych, to można twierdzić, że prawie na pewno niż demograficzny nie zagraża tym uczelniom.


« Marzec 2017 »
PnWtŚrCzPtSbNd
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31

Miejskie powidoki


Partner technologiczny
Orange
Partnerzy
Województwo Małopolskie Urząd Miasta Krakowa
Współorganizatorzy
Uniwersytet Krakowskie
Organizator
NCK
Pod patronatem
Ministerstwo
Partnerzy medialni
Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo