Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą politykę.

[ Zamknij ]

Rynek książki – kolejne ogniwa

1.4. Dystrybucja

1.4.1. Hurt księgarski

Najtrudniejsze dla hurtowej sprzedaży książki były lata 2000–2002. Branża straciła wówczas – w przybliżeniu, gdyż brak jest dostępu do szczegółowych sprawozdań finansowych części przedsiębiorstw – ponad 100 mln zł (najgorszy był rok 2001, kiedy strata przekroczyła 40 mln zł). Obecnie po okresie zapaści hurt jest już stabilnym finansowo sektorem przemysłu książki. Zyski branży hurtowej za lata 2000–2007 przedstawia rysunek 2

Rys. 2. Zyski branży hurtowej w latach 2000–2007

Źródło: Ł. Gołębiewski, K. Frołow, Rynek książki w Polsce 2008. Dystrybucja, (Biblioteka Analiz), październik 2008.

Łącznie w latach 2003–2007 wzrost sprzedaży w hurcie wyniósł 41,5%. W 2007 r. na jeden etat w hurtowni przypadał przychód w wysokości 1,065 mln zł (podobnie jak w 2004 r., w latach 2005–2006 efektywność pracy była wyższa). Z roku na rok rosną koszty pracy. Firmy zatrudniają coraz więcej wysoko wykwalifikowanych specjalistów, przedstawiciele handlowi wyposażani są w nowoczesny sprzęt komputerowy i telekomunikacyjny, zwykły magazynier również zarabia coraz więcej (otwarcie dla Polaków europejskich rynków pracy spowodowało, że płace systematycznie rosły także wśród pracowników z niskimi kwalifikacjami). Tabela 5 zawiera dane na temat liczby hurtowni (i oddziałów) oraz liczby zatrudnionych w latach 1999–2007. Systematycznie rośnie przychód przypadający na jedną hurtownię lub oddział. W 1999 r. było to zaledwie 1,64 mln zł, obecnie – 4,06 mln zł.

Tabela 5. Liczba hurtowni (lub oddziałów) i zatrudnionych w latach 1999-2007
 

Źródło: Ł. Gołębiewski, K. Frołow, Rynek książki w Polsce 2008. Dystrybucja, (Biblioteka Analiz), październik 2008.

Wzrost obrotów na rynku księgarstwa hurtowego był znacznie szybszy niż na całym rynku, na którym przychody w latach 2003–2007 wzrosły jedynie o 23,6%. Rosnące przychody hurtu w ciągu ostatnich trzech lat, w szczególności zaś w 2007 r., to w znaczącej części efekt ściślejszej niż w latach poprzednich współpracy z wydawcami podręczników szkolnych. Tabela 6 pokazuje, jak w ostatnich latach zmieniała się wartość sprzedaży książek w hurcie.

Tabela 6. Obroty na rynku hurtowym w latach 1999-2007
 

Źródło: Ł. Gołębiewski, K. Frołow, Rynek książki w Polsce 2008. Dystrybucja, (Biblioteka Analiz), październik 2008.

Rok 2007 po raz kolejny przyniósł wzrost w segmencie hurtowej sprzedaży książek, który po części wynikał z ogólnie dobrej koniunktury na rynku, po części ze zmian w strukturze dystrybucji wydawnictw. W 2007 r. przychody w hurcie księgarskim wzrosły o 9%. Większość firm zakończyła rok zyskiem i wzrostem kapitałów własnych. Przychód przypadający na jedną hurtownię lub oddział wynosił średnio 4,06 mln zł. Nie jest to wysoki wynik, ale trzeba pamiętać o skali działania największych firm hurtowych – z 315 działających w Polsce hurtowni co najmniej 260 nie przekracza tej kwoty. Niewiele więcej niż 10% podmiotów wypracowuje zatem ponad 90% przychodów.

Wstępne podsumowanie wyników sprzedaży hurtowej w 2008 r. mówi o blisko 870 mln zł przychodów zanotowanych przez trzynaście największych firm hurtowych, co oznacza wzrost o 11,3% w stosunku do 2007 r.9

Czołowi gracze na rynku hurtowym nadal inwestują znaczące środki w rozbudowę magazynów oraz w park maszynowy umożliwiający szybkie selekcjonowanie, pakowanie, metkowanie i spedycję zamawianych książek oraz obsługę zamówień internetowych. Tylko w 2007 r. hurt zainwestował w informatykę, logistykę i rozbudowę powierzchni magazynowej ponad 25 mln zł. Średnio aż połowa wypracowanych kapitałów została przeznaczona na inwestycje. Do końca lat dziewięćdziesiątych XX wieku, a nawet na początku XXI wieku, standardem było finansowanie inwestycji (a nawet sezonowych braków w kapitale obrotowym) z pieniędzy dostawców – głównie poprzez opóźnianie zapłaty za sprzedane książki. Obecne inwestycje (pomijając nieliczne przypadki) są finansowane przede wszystkim z kapitałów własnych spółek, ewentualnie pomocy kapitałowej właścicieli oraz z kredytów bankowych.

Mimo coraz większej automatyzacji pracy w 2007 r. wzrosło zatrudnienie w hurcie. Zwiększają się też średnie zarobki pracowników. W 2007 r. w hurcie księgarskim pracowało ok. 1280 osób. Liczba osób ogółem zatrudnionych w sektorze dystrybucji wzrosła aż o 19,6% i osiągnęła poziom najwyższy od początku XXI wieku. Znacząco wzrosła też liczba etatów przypadających na każdy oddział/firmę (o 21,6%). Jednocześnie w 2007 r. po raz pierwszy od wielu lat spadła wydajność pracy w przeliczeniu na jednego zatrudnionego, co należy wiązać przede wszystkim z poszerzającym się zapleczem magazynowym wymagającym coraz liczniejszej obsługi.

Obecnie hurtownie mają 43,6% udziału w przychodach całego rynku wydawniczego (licząc w cenach zbytu). Udział ten w 2007 r. utrzymał się na poziomie 2006 r. Jeśli uwzględnimy marżę hurtową, to w 2007 r. hurtownie sprzedały książek za 1,37 mld zł, przy sprzedaży w cenach zakupu – w wysokości 1,12 mld zł. Były to rekordowe przychody w dziejach polskiego hurtownictwa.

Poszerzaniu rynków zbytu służą także inne działania. Przede wszystkim rozwój sprzedaży on-line, w tym stale aktualizowane oferty skierowane do takich odbiorców jak księgarnie czy biblioteki. Właściwie wszystkie duże hurtownie mają własnych przedstawicieli handlowych, którzy dbają nie tylko o ciągłość zamówień, ale także o ekspozycje w księgarniach. Coraz częściej hurtownicy przygotowują też własne regały ekspozycyjne. Z najnowszych badań Instytutu Książki i Czytelnictwa Biblioteki Narodowej wynika, że głównym miejscem zakupu książek w 2008 roku były księgarnie – wskazało na nie 57% nabywców. Następnym źródłem zakupów były kluby książki, takie jak Świat Książki, Klub dla Ciebie, Klub Książki Księgarni Krajowej, Prodoks (wskazania 12%) oraz Internet, czyli przede wszystkim internetowe księgarnie, np. Merlin (wskazania 10%). Pozostałe źródła cieszyły się już znacznie mniejszą popularnością: z oferty kiosków kolportażowych skorzystało 7% nabywców, 7-procentową klientelę miały supermarkety a 5-procentową antykwariaty, co ciekawe – 3% nabywców wskazało szkoły (!), a 2% punkty proponujące tzw. tanią książkę.

Internet coraz częściej stanowi źródło informacji o tradycyjnej książce. W 2006 r. 27% Internautów deklarowało, że w poszukiwaniu informacji o nowościach, a także opinii, recenzji, fragmentów, rekomendacji czy wreszcie cen książek sięgają właśnie do Internetu, w tym 11% deklarowało, że robi to często.

Poprawa rentowności hurtu księgarskiego w 2007 r. jest rezultatem reorganizacji sprzedaży, a także uzyskania lepszych warunków dostaw i wyższych rabatów (oferują je już wszystkie największe firmy hurtowe). Zmniejsza się konkurencja na rynku dystrybucji, a coraz większy przychód przypada na duże firmy.

Szybko zmniejsza się liczba podmiotów działających w hurcie księgarskim. W 1999 r. (według badań Centrum Informacji o Książce) było w Polsce 550 hurtowni książek, a w 2003 r. już tylko 365 (po 2003 r. takich badań nie prowadzono). Oznacza to, że w ciągu pięciu lat z rynku ubyło 35% podmiotów. W większości byli to niewielcy regionalni dystrybutorzy, którzy realizowali 1-2 mln zł sprzedaży, ale zniknęło też kilka firm bardzo znaczących. Można szacować, że wraz z bankructwem części firm dystrybucyjnych z rynku „odpłynęło” w latach 1998–2004 ok. 360 mln zł obrotu na książkach liczonego w cenach zbytu wydawców. Przez kilka lat na słabszej kondycji dużych hurtowni korzystały mniejsze i bardziej dynamiczne firmy regionalne. Znaczące ograniczenie liczby konkurentów bez wątpienia wpływa na lepszą obecną kondycję tych, którzy przetrwali trudny okres i dziś pracują nie tylko na wyższej marży, ale też zaopatrują znacznie większą liczbę klientów.

Ostatnie lata przynoszą kolejne inwestycje na rynku hurtowym. Branża ta zaczyna koncentrować się wokół Warszawy, skąd w 2007 r. realizowanych było ok. 35% zamówień (a z centralnej Polski, obejmującej województwa mazowieckie, łódzkie i kujawsko-pomorskie – ponad 50% obrotu). Właściciele największych hurtowni rezygnują z kosztownych struktur terenowych, gdzie działały oddziały, na rzecz magazynów centralnych. Jeden centralny magazyn często obsługuje nawet 2 tys. stałych odbiorców. W przyszłości liczba ta może znacząco wzrosnąć, gdy hurt zacznie obsługiwać również zamówienia indywidualne napływające z księgarń internetowych.

Coraz częściej dystrybutorzy uczestniczą w aktywnej promocji książki, czasem nawet na etapie koncepcji graficznej (rzadziej merytorycznej) serii czy projektu okładki, a także ustalania ceny detalicznej i formatu książki (np. decyzje o wprowadzeniu serii w formatach typu pocket). Coraz częściej dystrybutorzy wspierają kampanie promocyjne lub ekspozycje w sieciach hipermarketów i księgarskich.

Lata 2004–2007 to rozwój sprzedaży książek w punktach kolportażu prasy. Kolejne kolekcje dołączane do gazet takich koncernów jak: Agora, Axel Springer czy G+J, ale też mniejszych lokalnych wydawców, w 2004 r. dały ok. 100 mln zł przychodu, a w 2005 r. ok. 350 mln zł. W 2006 r. nastąpił znaczący spadek sprzedaży w kioskach – do ok. 250 mln zł, by nieznacznie wzrosnąć w 2007 r. – do ok. 270 mln zł. Wielkie kampanie sprzedaży książek w kioskach nie wpłynęły negatywnie na sprzedaż w hurtowniach.



-----------------------------------------------------------
9 „Biblioteka Analiz” nr 241, 23 lutego 2009.
« Czerwiec 2017 »
PnWtŚrCzPtSbNd
1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30

Kultura w internecie


Miejskie powidoki


Partner technologiczny
Orange
Partnerzy
Województwo Małopolskie Urząd Miasta Krakowa
Współorganizatorzy
Uniwersytet Krakowskie
Organizator
NCK
Pod patronatem
Ministerstwo
Partnerzy medialni
Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo