Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą politykę.

[ Zamknij ]

Sytuacja muzeów w Polsce po 1989 r.

1.3. Regulacje prawne i zarządzanie muzeami, reforma administracyjna 1997 r., zasady finansowania (obowiązki dyrekcji i organizatorów muzeów)

Muzea w Polsce działają na podstawie:
• Ustawy o muzeach z dnia 21 listopada 1996 r. (Dz.U. z 1997 r., nr 5, poz. 24, z 1998 r. nr 106, poz. 668, z 2002 r. nr 113, poz. 984, z 2003, nr 11, poz. 17, z 2005 r. nr 7, poz. 21, z 2007 r. nr 8, poz. 31), nowelizowanej w 2007 r.;
• Ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (jednolity tekst Dz.U. z 2001 r. nr 13, poz. 123, z późn. zm.), znowelizowanej w 2005 r. oraz właściwych rozporządzeń ministra do w/w ustaw.
• Innych ustaw regulujących – w zależności od specjalizacji zbiorów i podległości administracyjnej instytucji, a także w związku z posiadaniem przez muzea własnych archiwów i bibliotek – niektóre inne obszary funkcjonowania muzeów:8

W wyniku inicjatywy podjętej w latach 1994-1996 przez środowisko muzealników (Komisja Muzeów przy ZG Stowarzyszenia Historyków Sztuki i PKN ICOM) powstała i została przyjęta w 1997 r. (z wieloma zmianami w stosunku do pierwotnego projektu) Ustawa o muzeach, znowelizowana w 2007 r. (w bardzo wąskim i niewystarczającym zakresie). Obecnie odczuwalny jest dotkliwy brak następujących aktów prawnych, które umożliwiłyby sprawne funkcjonowanie muzeów i wymianę zbiorów:
1) ustawy o zabezpieczeniu przed konfiskatą,
2) ustawy o gwarancjach państwowych dla uprawnionych instytucji kultury,
3) ustawy o obowiązku badania i publikacji proweniencji dzieł zgromadzonych z muzeach publicznych9,
4) ustawy o dostępie do zbiorów narodowych (ustawa o domenie publicznej)
5) elementów prawa podatkowego rozszerzających możliwości świadczenia odpisów podatkowych na rzecz instytucji muzealnych.

Systemowa zmiana w polityce i ustroju państwa w 1989 r. powoli i z opóźnieniami przekładała się na zmianę struktury organizacji, zarządzanie i wycenę zbiorów posiadanych przez muzea. Skutkiem reformy administracji publicznej, przygotowywanej od 1993 r. i wprowadzonej w 1997 r., było przekazanie w gestię samorządów większości instytucji kultury, w tym muzeów (Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dn. 25 listopada 1998 r., Dz.U. nr 147, poz. 965 i Dz.U. nr 148, poz. 971), z których tylko niewielka grupa, o charakterze ogólnonarodowym, miała być nadal prowadzona przez Ministra Kultury (Dz.U. nr 148, poz. 970) – wśród 32 instytucji 13 muzeów. Zapisano przy tym w Ustawie o muzeach z dnia 21 listopada 1996 r., iż podmioty tworzące muzea mają obowiązek zapewnić środki na ich utrzymanie i rozwój oraz zapewnienie bezpieczeństwa zbiorom. W praktyce udział organizatorów w finansowaniu kosztów podległych sobie instytucji od początku 1989 r. wykazywał tendencję malejącą10. Stosunek poziomu finansowania muzeów przez ich organizatorów do rzeczywistych potrzeb tych instytucji po 1989 r. nie był niestety badany. Około 2000 r. wyraźny stał się rozwój usług sponsorowanych przez podmioty prywatne. Jednak okresowe załamanie ekonomiczno-giełdowe w Polsce 2002 r. tendencję tę wyraźnie wyhamowało i dla wielu instytucji przełom lat 2002/2003 stał się początkiem wejścia w zadłużenie, często trwające do 2005 r., a w niektórych przypadkach ciągnące się do 2007 r. (np. Muzeum Narodowe w Warszawie).

Dopiero w 2005 r. dzięki nowelizacji Ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (jednolity tekst Dz.U. z 2001 r. nr 13, poz. 123, z późn. zm.) wypracowano mechanizm wsparcia finansowania samorządowych instytucji kultury, które mogły już otrzymywać dotacje wprost z budżetu Ministra Kultury, a nie – jak do tej pory – za pośrednictwem jednostek samorządu terytorialnego. Od tego czasu również jednostki samorządu terytorialnego mogły udzielać dotacji – także inwestycyjnych – państwowym instytucjom kultury oraz szkołom i placówkom artystycznym prowadzonym przez Ministra Kultury11. Z kolei organizacjom pozarządowym Minister Kultury mógł udzielić dotacji – w tym również dotacji inwestycyjnych – na podstawie przyjętej przez rząd Narodowej Strategii Kultury na lata 2004-2013. Jednocześnie Minister Kultury utworzył tak skonstruowane programy operacyjne, aby w drodze konkursu muzea mogły aplikować o dodatkowe środki finansowe na działalność bieżącą, edukację i inwestycje. Jednak programy te, zakładające rywalizację dobrych projektów, zostały zalane przez różne instytucje tysiącami wniosków, których merytoryczna ocena okazała się bardzo utrudniona, a społeczna opinia w przyznawanych dotacjach często widziała odbicie preferencji politycznych (a nawet personalnych), nie zaś skutek rzetelnej analizy projektów. W 2008 r. Minister Kultury ponownie zmienił system przyznawania dotacji12 . Od 2005 r. dla muzeów dostępne stały się także programy Unii Europejskiej, zarówno program „Kultura 2007-2013”, jak i fundusze regionalne najczęściej wspierające projekty inwestycyjne12 .


-----------------------------------
8 Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie wojewódzkim;
Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym;
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym;
Ustawa z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju;
Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie;
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami;
Ustawa z dnia 24 lutego 2006 r. o zmianie ustawy o odnowie zabytków i opiece nad zabytkami
Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach;
Ustawa z dnia 16 lipca 1987 r. o państwowych instytucjach filmowych;
Ustawa z dnia 30 czerwca 2005 r. o kinematografii;
Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych;
Ustawa z dnia 23 marca 2006 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych wdrażająca postanowienia dyrektywy 2001/84/WE Parlamentu Europejskiego;
Ustawa z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach.
9 Prof. dr Stanisław Waltoś, najwybitniejszy polski specjalista z zakresu prawa w muzealnictwie, uważa, iż przepisy te powinny być włączone do nowelizacji Ustawy o muzeach.
10 W komentarzu do niniejszej ekspertyzy Paweł Jaskanis zauważył: „Charakterystyczną tendencją okazało się upolitycznienie instytucji, wyrażane ich instrumentalnym traktowaniem wobec doraźnych potrzeb reprezentacyjnych bez kompensowania instytucji kosztów poniesionych na tę działalność niemuzelaną. Jednocześnie wspomniana reforma była całkowicie nieprzygotowana pod względem ustalenia relacji pomiędzy budżetem lokalnym a wielkością muzeum. Na przykład średniej wielkości na warunki polskie Muzeum Ziemi Sieradzkiej utrzymuje powiat ziemski o bardzo małym budżecie”. Uwaga ta (grudzień 2008 r.) znakomicie oddaje, jak przyjęta była reforma muzealnictwa z 1997 r. przez środowiska specjalistów. Głównym problemem stało się zachwianie proporcji i niedoszacowanie potrzeb muzeów.
11 Nie mamy danych dotyczących skali tego typu wsparcia, ale można sadzić, że jest ono nieporównywalnie mniejsze od dotacji udzielanych przez Ministra jednostkom samorządowym.
12
MKiDN regularne prowadzi szkolenia w zakresie pozyskiwania środków unijnych; np.15 grudnia 2008 r. odbyła się konferencja: „Stać nas na kulturę (możliwości finansowania i sposoby rozliczania międzynarodowych projektów kulturalnych)”.

« Kwiecień 2017 »
PnWtŚrCzPtSbNd
1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

Kultura w internecie


Miejskie powidoki


Partner technologiczny
Orange
Partnerzy
Województwo Małopolskie Urząd Miasta Krakowa
Współorganizatorzy
Uniwersytet Krakowskie
Organizator
NCK
Pod patronatem
Ministerstwo
Partnerzy medialni
Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo