Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą politykę.

[ Zamknij ]

Sytuacja muzeów w Polsce po 1989 r.

1.11. Muzea w obiegu kultury i nauki oraz współpraca międzynarodowa. Promocja kultury polskiej za granicą przez wymianę muzealną

Po politycznym zwrocie roku 1989 nastąpił okres dla muzeów w Polsce trudny: gruntowna zmiana przepisów prawa gospodarczego i w konsekwencji sposobu zarządzania, reforma administracyjna i przekształcenia organizacyjne trwały kilka lat. Mniej więcej od około 1995 r. zarysowała się wyraźna zmiana w sposobie funkcjonowania dużych instytucji muzealnych, można też było zauważyć pierwsze skutki odbudowywania dawnych i budowania nowych relacji międzynarodowych.

Eksport i import wystaw oraz cennych wypożyczeń z zagranicy stał się częścią gry rynkowej w muzealnictwie. Duże i kosztowne pokazy sprowadzane po 1995 r. w znacznej części miały charakter komercyjny, organizowane były po to, aby do muzeów przyciągnąć znaczną liczbę widzów, na co najlepszym sposobem było przypomnienie wybitnych artystów lub szczególnie popularnych zjawisk artystycznych i kulturowych. Prezentacja sztuki Marca Chagalla (Muzeum Narodowe w Krakowie, 1997 – 100 tys. widzów); Andy Warhola (Muzeum Narodowe w Warszawie i Krakowie, 1998 – 190 tys. widzów); impresjonistów i postimpresjonistów ze zbiorów Musée d’Orsay w Paryżu (Muza Narodowe w Warszawie, Poznaniu, Krakowie, 2001 – 400 tys. widzów); Picassa ze zbiorów Musée Picasso w Paryżu i Museum w Stuttgarcie (2002 – 150 tys. widzów); „Transalpinum” – wystawa największych arcydzieł malarstwa europejskiego z Kunsthistorisches Museum w Wiedniu – wszystko to możliwe było dzięki otrzymanym przez muzea dodatkowym funduszom ze źródeł prywatnych. Trzeba jednak podkreślić, że wypożyczenie ważnych kolekcji europejskich do Polski było aktem zawierzenia polskim muzeom cennych i rozchwytywanych zbiorów. Pokazanie w Polsce obrazu Caravaggia ze zbiorów watykańskich (1996), cennych arcydzieł malarstwa z Drezna (1997), dzieł Rubensa z Ermitażu (2000), licznego wyboru dzieł Paula Klee z Bern w Szwajcarii (2001) przełamało wiele wcześniej istniejących barier spowodowanych niedostosowaniem standardów ekspozycyjnych polskich muzeów do wymaganych norm.

W Polsce można też było zobaczyć ekspozycje prezentujące wiele cennych odkryć dokonywanych na świecie. Wystawa „Najdawniejsi przodkowie – najstarsza sztuka”, pokazana w 1995 r. w Muzeum Ziemi PAN w Warszawie, będąca wynikiem współpracy z muzeami Republiki Południowej Afryki, dawała szansę obejrzenia pozostałości kości ludzkich sprzed dwóch milionów lat, wystawa „Tajemnicza królowa Hatszepsut” w Muzeum Narodowym w Warszawie w 1997 r. pokazywała znaczenie polskiej archeologii na tle badań międzynarodowych.

Organizowane w tym czasie na świecie wystawy sztuki polskiej lub pochodzącej z polskich zbiorów były wspierane głównie przez finanse publiczne (Instytut Adama Mickiewicza oraz MKiDN) oraz partnerów zagranicznych. Na uwagę zasługuje to, że od początku lat 90. coraz więcej ważnych sal wystawowych na świecie stało się miejscem współdziałania z polskimi muzeami. W latach 1992-1993 wystawa Kolekcji Raczyńskich gościła w Nowej Pinakotece w Monachium i Galerii Narodowej w Berlinie, w 1995 r. wystawa sztuki okresu Stanisława Augusta w Nowej Pinakotece w Monachium, w 2000 r. wystawa Jacka Malczewskiego w Musée d’Orsay w Paryżu, wielka prezentacja „Polskiego malarstwa pejzażowego” w Schirn Kunsthalle we Frankfurcie nad Menem, w latach 2002 i 2003 wystawy „Freski z Faras” i „Skarbiec polski” w Kunsthistorisches Museum w Wiedniu. Prezentacja polskiej kultury kontynuowana była także w Stanach Zjednoczonych w postaci wystawy „Skrzydlaci jeźdźcy” (zorganizowanej przez Zamek Królewski w Warszawie i na Wawelu, 1999-2000). Powszechnie komentowanym wydarzeniem była prezentacja w latach 2002-2003 w muzeach w Milwaukkee, Houston i San Francisco wystawy „Leonardo da Vinci and the Splendor of Poland”. Udział Polski (Muzeum Narodowe w Warszawie) w prezentacji „New Frontiers” w 2005 r. w Dublinie towarzyszył formalnej akcesji Polski do Unii Europejskiej. Galeria Narodowa w Dublinie w latach 2007–2008 pokazała zorganizowaną przez Muzeum Narodowe w Warszawie wystawę „Malarstwo z Polski 1880-1939”.

Coraz bliższe stawały się związki z sąsiadami Polski, czego dowodem są kilkuletnia współpraca z muzeami Republiki Litewskiej i Ukrainy, podpisane umowy między Polską a poszczególnymi landami Niemiec (np. wystawa „Pod jedną koroną”, współorganizowana przez Państwowe Zbiory Sztuki w Dreźnie, Muzeum Narodowe w Warszawie i Zamek Królewski w Warszawie, 1997), bliska współpraca z muzeami na Węgrzech.

W latach 1995-2005 inspirującą rolę pełniły centralne (rządowe) programy współpracy międzynarodowej, w ramach których współpraca między muzeami wpisywana była do międzypaństwowych umów kulturalnych, najczęściej koordynowane przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a później tzw. Sezony Polskie organizowane przez Instytut Adama Mickiewicza. W 1994 r. w ICOM – organizacji od lat budującej mosty między różnymi środowiskami muzealnymi na świecie – powstała grupa Centralnej Europy (CEICOM), która w pewnym zakresie koordynuje wymianę informacji o prawodawstwie muzealnym oraz systemach informatycznych pracujących na rzecz muzeów. Działalność ta na polu muzealnictwa z inicjatywy polskiej prowadzona była też przez Spotkania Przedstawicieli Ministerstw Kultury i Muzeów Narodowych Krajów Inicjatywy Środkowoeuropejskiej, zainicjowane konferencją w Nieborowie w maju 1997 r.

Najbardziej jednak intensywna wymiana międzynarodowa między muzeami w latach 90. obejmowała sieć wypożyczeń obiektów. W latach 1992-2000 średnio 5 tys. muzealiów wyjeżdżało co roku z różnego rodzaju polskich muzeów, aby uczestniczyć w blisko 4 tys. wystaw organizowanych na całym świecie. Lista muzeów europejskich i pozaeuropejskich, z którymi polskie muzea utrzymują dziś różnego rodzaju kontakty, jest bardzo długa, obejmuje prawdopodobnie kilka tysięcy instytucji. Na przykład w grudniu 2000 r. lista stałych partnerów zagranicznych Muzeum Narodowego w Warszawie liczyła 274 instytucje muzealne na całym świecie oraz 340 muzeów, z którymi prowadzona jest wymiana wydawnictw. Towarzyszące wypożyczeniom wyjazdy kurierów sprawiały, że ta często najbardziej efektywna, grupa młodszych pracowników muzeów oraz kustoszy i kuratorów stała się częścią organizacyjnej struktury wymiany międzymuzealnej.

Jak zauważa Michał Woźniak, istotne znaczenie miała także współpraca „muzeów z miast partnerskich, choćby na poziomie wymiany wystaw. To zjawisko jest ważne nie tyle dla wielkich muzeów, ile dla muzeów z miast średnich i mniejszych, które mają większe trudności finansowe i organizacyjne, a i kolekcje znacznie słabsze, by swobodnie funkcjonować w obiegu międzynarodowym podobnie do muzeów narodowych. Partnerstwo miast taką szansę dawało i wiele muzeów (poza nieuniknioną w takich razach fasadowością) z tej szansy owocnie skorzystało”40.

W 2005 r. powstał program Rady Europy pod nazwą Collections Mobility, w którym Polska uczestniczy od samego początku41, w 2008 r. powołano nowe grupy robocze ds. współpracy, Polska wraz Niemcami prowadzi ko-prezydencję grupy ds. zabezpieczeń przez konfiskatą i zapobiegania nielegalnemu handlowi dziełami sztuki. Głównym celem programu jest wypracowanie standardów współpracy między muzeami.


-----------------------------------------
40 Cytat pochodzi z komentarza dra Michała Woźniaka do niniejszej ekspertyzy, z 28 grudnia 2008 r.
41 Powołana Niezależna Grupa Ekspertów RE opracowała dyrektywę zatytułowaną: „Zasady wypożyczenia w Europie. Rekomendacje dotyczące mobilności zbiorów dla muzeów europejskich. Raport niezależnej grupy ekspertów stworzonej na mocy rozporządzenia Rady 13839/04”. W skład tego ciała wchodzą: Ronald de Leeuw (przewodniczący) – Dyrektor Generalny Rijksmuseum, Amsterdam, Holandia; Cristina Acidini – Dyrektor Opificio delle Pietre Dure, Włoskie Ministerstwo Kultury, Florencja, Włochy; Kristian Berg – dyrektor National Historical Museum, Sztokholm, Szwecja; Dorota Folga-Januszewska – dyrektor ds. naukowych, Muzeum Narodowe, Warszawa, Polska; Harald Hartung – szef Wydziału ds. Kultury, Komisja Europejska, Directorate-General for Education and Culture, Bruksela, Belgia; Rolandas Kvietkauskas – podsekretarz Ministerstwa Kultury na Litwie, Wilno, Litwa; Freda Matassa – szef Collections Management Tate Gallery, Londyn, Zjednoczone Królestwo; Rodolphe Rapetti – Conservateur en chef du Patrimoine, Chargé de mission auprès du Directeur des Musées de France, Paryż, Francja; Günther Schauerte – wicedyrektor generalny Staatliche Museen zu Berlin, Preussischer Kulturbesitz, Berlin, Niemcy; Ritva Wäre – główny dyrektor Narodowego Muzeum Finlandii, Helsinki, Finlandia.


« Wrzesień 2017 »
PnWtŚrCzPtSbNd
1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30

Kultura w internecie


Miejskie powidoki


Partner technologiczny
Orange
Partnerzy
Województwo Małopolskie Urząd Miasta Krakowa
Współorganizatorzy
Uniwersytet Krakowskie
Organizator
NCK
Pod patronatem
Ministerstwo
Partnerzy medialni
Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo Logo